پایان‌نامه: تفسیر موضوعی “علم” در قرآن کریم با رویکرد انسانشناسی فرهنگی

رایگان

توضیحات

دانشگاه امام صادق علیه‌السلام

دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد

پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد پیوسته رشته الهیات، معارف اسلامی و ارشاد

گرایش علوم قرآن و حدیث

تفسیر موضوعی “علم” در قرآن کریم با رویکرد انسان‏شناسی فرهنگی

استاد راهنما:

دکتر احمد پاکتچی

استاد مشاور:

دکتر عباس مصلایی‌پور

دانشجو:

علی دهقان

شهریور ۱۳۹۱

چکیده

استفاده از هدایت قرآن کریم در عصر کنونی نیازمند ترجمه آن به ادبیات کنونی ماست. در این راستا یکی از عرصه­های تفسیری استفاده از رویکرد و ادبیات علوم انسانی در فهم معانی واژگان و آیات قرآنی است.

در این پایان­نامه معنای علم به عنوان یکی از معانی محوری قرآن کریم با رویکرد انسانشناختی بررسی می­شود. اینکه علم فارغ از معانی پسینی در خود قرآن کریم به چه معناست و انسان در چه فرایندی به علم دست یافته و عنوان عالم می­گیرد، مسأله­ای است که با کمک رویکرد و نظریاتی از رشته انسان­شناسی می­توان بدان اندیشید.

در یک تحلیل انسان­شناختی می­توان نظام علمی جوامع مختلف بشری را با تقابل بین انسان­محوری و کلام­محوری بررسی و دسته­بندی کرد. نظام علمی جامعه عرب عصر نزول نظامی انسان­محور بوده و به تبع دانشی که قرآن کریم از آن سخن می­گوید در همین فضا قابل مطالعه است. در این فضا به انباشت و توسعه کلام به عنوان محصولات معرفتی اهمیت داده نمی­شود، بلکه هدف علم در شکل­گیری شخصیت انسانی دیده می­شود، چنانکه منشأ علم نیز نه از تلفیق کلامی با کلامی دیگر و استنتاج کلامی جدید بلکه از تجربه زیسته بشری حاصل می­شود.

در تحلیل دیگر با کمک مبحث رسانه­های سرد و گرم از نشانه شناسی، فرهنگ جوامع بشری را از حیث میزان سهم سخن و عمل در فرایند تعلیم دسته­بندی می­کنیم. کم­گویی و آموزش عملی در فرهنگ عرب عصر نزول غلبه داشته و قرآن کریم نیز بر تطابق و موازنه بین سخن و عمل تاکیدی ویژه دارد.

در ضمن ما برای درک بهتری از معنای تاریخی ماده علم و رسوبات معنایی آن در ذهن زبانی ناخوداگاه جامعه عرب، فصلی را به ریشه شناسی ماده علم در زبان های سامی اختصاص دادیم. در این فصل شکل گیری معنای علم را حاصل تطور معناهایی چون دیدن، تصویر، نشانه و… دانسته ایم.

واژگان کلیدی: تفسیرموضوعی، علم، حکمت، تعلیم، نظام آموزشی، فرهنگ عصر نزول، انسان‏شناسی

العنوان: التفسیر الموضوعی لمعنى “العلم” القرآنی، نهج الأنثروبولوجیه الثقافیه

الاستاذ المشرف: الدکتور احمد پاکتچی

الاستاذ المساعد: الدکتور عباس مصلائی پور

الباحث: علی دهقان

الفرع الدراسی: الشریعه، اختصاص علوم القرآن و الحدیث

الخلاصه

لاستخدام إرشادات القرآن الکریم فی العصر الحالی، نحن بحاجه إلى ترجمته إلى الأدب الحالی. فی هذا الصدد (السیاق)، واحده من مجالات التفسیر، استخدام نهج العلوم الإنسانیه وأدبها فی فهم معانی کلمات القرآن و آیاته.

فی هذه الرساله، نناقش معنى “العلم” باعتباره واحد من المعانی المرکزیه فی القرآن الکریم بنهج الأنثروبولوجیه. أنه بغضّ النظر عن معانیه الموخره فما هو معنى “العلم” فی القرآن الکریم وفی أی عملیه، یمکن للمرء أن یحصلَ علی “العلم” و ینضوی تحت عنوان “العالم”، مشکله یمکن أن یفکر فیها بنهج الأنثروبولوجیا و نظریاتها.

فی التحلیل الأنثروبولوجی، یمکن تصنیف نظام العلم للمجتمعات البشریه المختلفه من قبل التباین (المعارضه) بین مرکزیه البشر و مرکزیه الکلمه. کان نظام العلم فی المجتمع العربی، فی عصر الوحی محوره الإنسان، وبالتالی العلم الذی یخبرنا عنه القرآن الکریم یمکن دراسته فی هذا السیاق. رکم (تکدیس) الکلمه وتنمیتها بوصفها واحده من منتجات المعرفه لیست هامه فی هذا السیاق، بل ینظر إلى الهدف من المعرفه فی تکوین شخصیه الإنسان وکذلک لیس الحصول على العلم من قبل رکم کلمه مع آخر و استنتاج کلمات جدیده ، بل عن طریق التجربه المعاشه البشریه.

فی تحلیل آخر باستخدام النظریه السیمیائیه حول البارده والساخنه من وسائل الاعلام، تُصنَّف ثقافات المجتمعات البشریه بشأن نسبه من الفعل و القول فی عملیه التعلیم. التکتم والتدریب العملی تغلب على الثقافه العربیه فی عصر الوحی والقرآن لدیه أیضا ترکیز بوجه خاص على التکیف والتوازن بین القول و الفعل.

وبالإضافه، من أجل فهم أحسن للمعنى التاریخی لجذر العلم والرواسب الدلالیه فی العقل اللاواعی اللسانی من المجتمع العربی، لدینا فصل عن اشتقاقه(اتیمولوجیا) فی اللغات السامیه. فی هذا الفصل، تبین لنا أن تشکیل العلم حاصل من تطور المعانی، مثل الرؤیه و الصوره و العلامه و….

کلمات البحث: التفسیر الموضوعی، العلم، الحکمه، التربیه والتعلیم، نظام التربیه، السیاق الثقافی لعصر الوحی، علم الإنسان(الأنثروبولوجیه)

Abstract

To be guided by The Quran in the current era, we need to translate it to the current literature. In this regard, one of the areas of interpretation is using humanities approach and literature  in understanding the meanings of words and verses.

In this thesis, the meaning of “Ilm” (science, knowledge) as one of the central meanings of the Holy Qur’an is discussed with anthropological approach. That regardless of its posterior meanings what is the meaning of “Ilm”(science, knowledge) in the Holy Quran and  In which process one can acquire “Ilm” and be titled “Alim”(scientist, scholar, a knowing man) is a problem that can be discussed with anthropological approach and ideas.

In an anthropological analysis, the scientific system of different human communities can be categorized by the contrast (opposition) between anthropocentrism and logocentrism. scientific system of Arab communities, in the prophet`s era was anthropocentric and consequently the knowledge that the Holy Quran speaks about can be studied in this context. In this space, the accumulation (stockpiling) and development of words (Logos) as knowledge products is not significant, but the aim of knowledge is seen in the formation of the human personality. The same as the origin of knowledge which is not acquired by combining words and inferring new words but through human lived experience.

In another analysis, using cold and hot media topics of semiotics, human culture is classified according to the proportion of speech and practice in the process of education. Reticence and practical training was dominant in Arab culture at the time of Revelation and the Qur’an also has a particular emphasis on compliance and balance between speech and practice.

In addition, for a better understanding of the historical meaning of the root of Ilm and the semantic residues in the unconscious lingual mind of the Arab community, we have a chapter on the etymology of it in the Semitic languages. In this chapter, we show that the formation of Ilm is obtained from evolution of meanings, such as seeing, image, signs, etc.

Keywords: Topical exegesis- Knowledge- Wisdom- Education- Educational system- Cultural context of Revelation- Anthropology

Imam Sadiq (a.s) University

Faculty of Islamic Studies, Theology and Guidance

A Thesis Provided For the Degree of Master Art

In Qur’an and Tradition

Topical exegesis on the Quranic meaning “Elm”:

A cultural anthropological approach

Supervisor:

Dr. Ahmad Pakatchi

Advisor:

Dr. Abbas Musallai pour

Student:

Ali Dehqan

September 2012

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

,

دانشجو

سال نشر