دروس و منابع حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها

پایان نامه: نظریۀ «حفظ نظام» در اندیشه و عمل امام خمینی(ره)

دانشکدۀ معارف اسلامی و علوم سیاسی

پایان نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ معارف اسلامی و علوم سیاسی

نظریۀ «حفظ نظام» در اندیشه و عمل امام خمینی(ره)

استاد راهنما: دکتر جلال درخشه

استاد مشاور: دکتر ناصر جمال زاده

دانشجو: رحیم کازرونی سعدی

شهریور ۱۳۹۰

چکیده

«حفظ نظام» تعبیری در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی ایران است که به ضرورت و اهمیت بالای حفظ و بقای این نظام بخصوص نسبت به مهمّات و واجبات سیاسی- دینی دیگر کشور اشاره دارد و در اصل، ناشی از برخی کلمات حضرت امام خمینی(ره) با این مضمون می­باشد. رسالۀ حاضر به استخراج و تشریح این کلمات و برخی موارد سیرۀ عملی حضرت امام در زمان رهبری­شان که ناظر بر اهمیت و اولویت بالا دادن به این مقوله در مقاطع مختلف بعد از انقلاب بوده است، می­پردازد. سپس، بررسی و جمع­بندی مبانی و ادلۀ دینی، عقلی و فقهی اهمیت این بحث در نزد امام راحل در پی خواهد آمد. همچنین، بیاناتی از امام در زمینۀ تاریخی برخی از مشکلات اجرایی نظام جمهوری اسلامی ایراد شده که مقولۀ حفظ این نظام و مصلحت حکومت اسلامی را در تزاحمات عملی مقدم بر همۀ احکام دیگر شریعت ذکر ­می­کند. این بیانات چالشهایی را در ارتباط با مقصود و مبنای واقعی آنها از نگاه امام بوجود آورده، بخصوص با ملاحظۀ تأکیدات مبنایی دیگر امام در رابطه با اهداف حکومت اسلامی و اجرای احکام شریعت و مواضع قابل توجهی که ایشان در قول و فعل خود، از قضا اقتضائات اصولی و شرعی نظام را در رتبه­ای بالاتر از مصلحتهای ظاهری آن می­نشاندند(حتی تا سرحد هزینه­های منفی برای امنیت نظام). در مجموع توازن حکومت­داری و مصالح آن در حکومت اسلامی با اصولگرایی دینی و شرعی نظام، مسئله­ای در ورای بسیاری از چالشهای خُردتر جمهوری اسلامی ایران در حیطه­های مختلف بوده است، در حالیکه سایه­ای از ابهامات و کلیشه­های پُر از کاستی بر این مسئلۀ کلان سایه افکنده، که به هیچ وجه پاسخهایی جامع و روشن برای نحوۀ مواجهۀ مسئولان با آن چالشها بدست نمی­دهد. این رساله ضمن تشریح بیشتر صورت مسئلۀ تزاحم پایبندی­های دینی و شرعی نظام با اقتضائات بقای آن در صحنۀ واقعی، برخی نظرات پراکنده و جزیی حول این مسئله– چه در تفسیر اندیشۀ امام و چه بصورت مستقل – که در آثار داخلی طرح شده را بررسی کرده، و برخی نقاط اصلی بحث به لحاظ دینی و فقهی، که نیازمند تنقیح و نظریه­پردازی جامع برای نظریۀ حکومت اسلامی از منظر امام خمینی و گفتمان ناب دینی هستند را تبیین می­نماید.

کلیدواژه: حفظ نظام، حفظ حکومت اسلامی، مصلحت، مصلحت نظام، اصول نظام، اندیشۀ سیاسی امام خمینی(ره)، اصولگرایی، احکام شرع.

العنوان: نظریه صیانه النظام فی فکره و عمل الإمام الخمینی(ره)

الأستاذ المساعد: الدکتور جلال درخشه

الأستاذ المشرف: الدکتور ناصر جمال زاده

الباحث: رحیم کازرونی سعدی

الفرع: الدراسات الإسلامیه و العلوم السیاسیه

الخلاصه:

یعدّ «صیانه النظام» تعبیر فی الأدب السیاسی لجمهوریه إیران الإسلامیه حیث یشیر إلی ضروره و أهمیه صیانه هذا الحُکم(جمهوریه إیران الإسلامیه) خاصّهً إذا ما قُورن بالضروریات و الواجبات السیاسیه – الدینیه الأخری، و فی الأصل هذا التعبیر متخذٌ عن بعض مفردات الإمام الخمینی(ره) المتعلّقه بهذا الموضوع. و تتناول هذه الرساله إستخراج و وصف هذه المفردات و بعض من السیره العملیه للإمام فی قیادته التی تحکم أولویه عالیه لهذه المسأله فی أوقات مختلفه بعد الثوره. ثمّ یأتی تقییم و تلخیص المبادئ الدینیه و العقلیه و الفقهیه لأهمیه هذه المناقشه عند الإمام الراحل. أیضاً یتم تسلیم البیانات الصادره عن الإمام فی السیاق التاریخی لبعض المشاکل الإداریه للجمهوریه الإسلامیه التی تذکر مسأله الحفاظ علی هذا الحکم و مصلحه الحکومه الإسلامیه فی التزاحمات العملیه مقدّماً علی کل أحکام الشریعه الأخری. و لقد أثارت هذه التصریحاتُ تحدیات فیما یتعلق بالمراد منها و الأسس الحقیقیه لها فی رؤیه الأمام، خاصهً نظراً إلی تأکیدات الإمام التأسیسیه المتعلقه بأهداف الحکومه الإسلامیه و تنفیذ أحکام الشریعه، و مواقفه البارزه فی القول و الفعل إتّفق أن تظهر الإقتضائات الأصولیه و الشرعیه للحکم فی مرتبه عالیه من المصالح الظاهریه حتی نهایه التکالیف السلبیه لأمن الحکم. بالإجمال توازن الحاکمیه و مصالحها فی الحکم الإسلامی مع الأصولیه الدینیه و الشرعیه للحکم قضیهٌ خارج نطاق العدید من التحدّیات الصغیره التی تواجه الجمهوریه الإسلامیه، فی حین خیم خیال من الغیوم و الأنماط الملیئه من العجز علی هذه القضیه العام،ّ بأی حال من الأحوال لاتؤتی الإجابه الشامله و الواضحه لکیفیه مواجهه المسئولین لتلک التحدیات. و أوضحت هذه الرساله، ضمن وصف نفس قضیه تزاحم الإلتزامات الدینیه و الشرعیه للحکم مع متطلبات بقائه فی مسرح الواقع، بضعه من النظریات المتزایله و الجزئیه المتعلقه بهذه القضیه – إمّا فی تفسیر فکره الإمام أو بشکل مستقل- التی تناولت الآثار الداخلیه، و بعض من النقاط الرئیسه من النقاش بإعتبار دینی و فقهی، التی تحتاج إلی تنقیح و تنظیر جامع لنظریه الحکومه الإسلامیه من منظور الإمام الخمینی(ره) و الخطاب الدینی النقیّ.

الکلمات الرئیسه: صیانه النظام، الحفاظ على الحکم، المصلحه، مصلحه النظام، مبادئ النظام، الفکره السیاسیّه للإمام الخمینی(ره)، الأصولیه، أحکام الشرع.

Abstract

“Protection of the Government[1]” is a common expression in the political discourse of the Islamic Republic of Iran. It refers to the high necessity and importance of protection and survival of this aforesaid government especially in relation to the other political-religious matters and duties of the nation. It is derived originally from some of Imam Khomeini’s pertinent words. This thesis is going to bring out and describe these words and some cases of Imam’s practical method, as the Leader of the Government, that indicate giving priority to this issue in different periods after the Revolution. Then, we collect and study religious, rational, sharia-ralated origins and reasons of this subject’s importance from Imam’s point of view. Besides, statements were expressed by Imam in the historical context of some administrative problems of I.R.Iran, that suggest priority of protection of the government and the interest of the Islamic state over all the other sharia laws in the practical dilemmas. These statements have given rise to issues about the real intention and basis of them by Imam, especially when we consider his other basic emphases on the aims of the Islamic government and applying the sharia laws, as well as considerable cases in which he, by contrast, gave priority to the principles and religious necessities of the government rather than its apparent interests (that can be at the cost of security of the government). In general, making balance between the governance and its expediency, and religious, sharia-based principalism (or fundamentalism) in the Islamic government has been a main question beyond many of the subordinate problems of I.R.Iran. However this macro issue is overshadowed by ambiguity and challenging stereotypes that do not at all give clear and comprehensive answers to the way the statesmen should confront those problems. This thesis describes the conflict between government’s religious commitments and its survival requirements in reality, and analyzes some proposed partial ideas over this issue – whether with respect to Imam’s thought or independently –, and explains some turning points of the argument in the Islamic knowledge and sharia requiring comprehensive theorizing for the theory of Islamic government from Imam Khomeini’s point of view and pure Islamic perspective.

Keywords: Protection of the Government(or Protection of the System), Protection of the Islamic Government, Expediency, Reason of State, Principles of the Government, Imam Khomeini’s Political Thought, Principalism(or Religious Fundamentalism), Sharia Laws.

Imam Sadiq University

Continuous MA Thesis

Faculty of Islamic Studies and Political Science

           

The Theory of “Protection of the Government” in Imam Khomeni’s

Thoughts and Behavior

Supervisor:

Dr. Jalal Derakhsheh

Advisor:

Dr. Naser Jamalzadeh

Student:

Rahim Kazerooni Sadi

September 2011

[۱] – In the text of the thesis, it is made clear that the concept “government” in the context of the expression above is, regarding the Arabic root of the word “nezam” (نظام), both lexically and from the perspective of the Islamic sharia, connected to the concept “system”. And in this expression, the word “government” is very near to the word “system” by meaning.