پایان‌نامه:جایگاه سواد رسانه ای در سیاست های فرهنگی ارتباطی جمهوری اسلامی ایران

رایگان

توضیحات

دانشگاه امام صادق(علیه السلام)

دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد پیوسته رشته معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

گرایش مطالعات سیاستگذاری

عنوان:

جایگاه سواد رسانه ای در سیاست های فرهنگی ارتباطی جمهوری اسلامی ایران

استاد راهنما:

دکتر ناصر باهنر

استاد مشاور :

دکتر محمدهادی همایون

دانشجو:

رامین چابکی درزابی

شهریور ۱۳۹۱

چکیده:

با پیشرفت و توسعه رسانه ها، جهان به مرحلۀ جدیدی گام نهاد که در آن رسانه‌ها به یکی از اجزای اصلی جوامع بشری تبدیل شدند. در این دوره گستره دسترسی مخاطبان به انواع رسانه، توانایی استفاده و در عین حال حفظ استقلال فکری و اندیشه ای، اجتناب از انفعال، بهره مندی از تفکر انتقادی و افزایش توانایی گزینش و نهایتا تولید پیام های ارتباطی از طریق تکوین و تکامل سواد رسانه ای قابل حصول تلقی گشت.

با این تفاصیل، اگر سوادرسانه ای را علم تنظیم کننده روابط میان مخاطب و رسانه ها بر اساس هنجارهای درونی شده بدانیم نباید از جایگاه آن در سیاست های رسانه ای کشورها غافل شویم. برای تحلیل این سیاست ها، مدل های مختلفی ارائه شده که جامع ترین آنها مدل EC کمیسیون اروپا می باشد. این مدل چهار مولفه دسترسی، استفاده، درک انتقادی و تولید ارتباطی را در حوزه سواد رسانه ای مطرح می نماید. در این تحقیق در ابتدا برای تبیین وضعیت موجود سواد رسانه ای در ایران، اسناد و سیاست های چهار نهاد شورای عالی انقلاب فرهنگی، وزارت آموزش و پرورش، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان صدا و سیما بر اساس مدل EC و مولفه های مطرح در آن و روش پژوهش اسنادی مورد تحلیل قرار گرفت و در ادامه برای ترسیم وضعیت مطلوب در این حوزه  با چند تن از مدیران و صاحبنظران کشور در حوزه سواد رسانه ای مصاحبه صورت پذیرفت.

نتایج تحقیق نشان می دهد که غالب سیاست های سازمان صدا و سیما در حوزه سواد رسانه ای، در ذیل سیاست های مقابله با تهاجم فرهنگی مطرح شده و به همین دلیل نوع سواد رسانه ای مورد توجه این سازمان، سواد رسانه ای انتقادی است. در سیاست های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مولفه دسترسی و استفاده از رسانه ها تنها محدود به رسانه های دیجیتال می گردد و رسانه های دیگر از جمله رسانه های چاپی و رسانه های الکترونیکی که زیر مجموعه این نهاد هستند را مورد توجه قرار نمی دهد.

تحلیل داده های حاصل از مصاحبه ها حاکی از آن است که وضعیت مطلوب هنگامی محقق می گردد که در ابتدا مفهوم سواد رسانه ای با توجه به مقتضیات فرهنگی و اجتماعی تبیین گردد؛ در این رابطه می توان مفهوم تربیت رسانه ای را به عنوان جایگزینی مناسب برای مفهوم سواد رسانه ای در ایران دانست. از دید کارشناسان، برای سیاستگذاری در زمینه سواد رسانه ای باید پنج حوزه تدوین سیاست، برنامه ریزی، هماهنگی، اجرا و نظارت و پایش مورد توجه قرار گیرد و نهاد مرجع در این زمینه شورای عالی انقلاب فرهنگی می باشد.

کلمات کلیدی: سواد رسانه ای، سیاستهای فرهنگی ارتباطی، ایران،  شورای عالی انقلاب فرهنگی، وزارت آموزش و پرورش، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان صدا و سیما

العنوان: مکانه المعرفه الإعلامیه فی السیاسات الثقافیه والتواصلیه للجمهوریه الإسلامیه الإیرانیه

الأستاذ المشرف: الدکتور ناصر باهنر

الأستاذ المشرف: الدکتور محمدهادی همایون

الطالب: رامین جابکی

الفرع الدراسی: الدراسات الإسلامیه والثقافه والاتصالات

الخلاصه:

لقد دخل العالم بواسطه تطویر وسائل الإعلام وتوسعتها مرحله جدیده والتی تحولّت فیها وسائل الإعلام إلی أحد أجزاء المجتمعات البشریه الرئیسه. فی هذه الفتره، تم اعتبار رقعه توصل المتلقّین إلی أنواع الإعلام والقدره علی استخدامها، وفی نفس الحال الحفاظ علی الاستقلال الفکری، واجتناب التأثر، والتمتع بالتفکیر النقدی، وزیاده القدره علی الاختیار وفی النهایه خلق الرسالات التواصلیه عن طریق تکوین وتکامل المعرفه الإعلامیه فی متناول الید. مع هذا الوصف، إذا اعتبرنا المعرفه الإعلامیه العلم المنظّم للعلاقات بین المتلقی و وسائل الإعلام علی أساس المعاییر الداخلیه، فیجب عدم التغافل عن مکانتها فی السیاسات الإعلامیه للبلدان المختلفه.  و قدتمّ تقدیم نماذج مختلفه لتحلیل هذه السیاسات ونموذج اﻟ EC للمفوضیه الأوروبیه هو النموذج الأکثر شمولاً. یطرح هذا النموذج أربعه عناصر فی مجال المعرفه‌ الإعلامیه وهی: التوصل، والاستفاده، والمعرفه النقدیه وإیجاد الاتصال.

فی هذا البحث، لبیان وضع المعرفه‌ الإعلامیه‌ فی إیران، بدایتا تم تحلیل وثائق المجلس الأعلی للثوره الثقافیه، و وزاره التعلیم والتربیه، و وزاره‌ الثقافه والإرشاد الإسلامی وهیئه الإذاعه والتلفزیون الإیرانیه وسیاساتها علی أساس نموذج EC وعناصره واعتماداً علی المنهج الإسنادی فی البحث، وفی المرحله‌ التالیه، تم إجراء حوارات ومقابلات مع بعض المدیرین والخبراء فی مجال المعرفه‌ الإعلامیه فی البلد وذلک لرسم الوضع المطلوب فی هذا المجال.

تظهر نتائج البحث أن معظم سیاسات هیئه الإذاعه والتلفزیون فی مجال المعرفه الإعلامیه تم طرحها تحت سیاسات التصدی للغزو الثقافی، ولذلک، المعرفه الإعلامیه المقصوده فی هذه الهیئه، هی المعرفه‌ الإعلامیه‌ النقدیه. انّ عنصری التوصل إلی الإعلام والاستفاده منه فی سیاسات وزاره الثقافه والإرشاد الإسلامی ینحصران فقط فی الإعلام الرقمی ولایهتمان بسائر وسائل الإعلام کالإعلام المطبوع والإعلام الإلکترونی الذی هو أیضاً جزء من هذه المنظمه. تصرّح نتائج المقابلات بأنه إذا تبیّن مفهوم المعرفه‌ الإعلامیه بناءً علی الاقتضاءات الثقافیه والاجتماعیه، تحقق الوضع المطلوب. وفی هذا الصدد، یمکن اعتبار مفهوم التربیه الإعلامیه بدیلاً مناسباً لمفهوم المعرفه الإعلامیه فی إیران. یعتقد الخبراء أن لوضع السیاسات فی مجال المعرفه الإعلامیه، یجب العنایه بخمسه مجالات، وهی: تدوین السیاسه، والتخطیط، والتنسیق، والتنفیذ والرقابه، والرصد، والمجلس الأعلی للثوره الثقافیه هو المرجع فی هذا المجال.

المفردات الرئیسه: المعرفه الإعلامیه، السیاسات الثقافیه والاتصالیه، إیران، المجلس الأعلی للثوره الثقافیه، وزاره التعلیم والتربیه، وزاره‌ الثقافه والإرشاد الإسلامی، هیئه الإذاعه والتلفزیون

Abstract:

With the development of media, the world has begun to enter a new phase  in which media has become one of the main components of human societies in addition to taking steps toward evolution and diversification. The range of audience accessibility to media, using capability and at the same time maintaining independence of mind and thought, avoiding passivity, enjoying critical thinking, increasing selection ability, selecting to confront this complex and universal process and finally producing communicative messages via media literacy evolution and development have been perceived obtainable.

If we assume media literacy as the relationship regulatory science between audience and media based on internalized norms, then we should not neglect its position in countries’ media policies. To analyze these policies, several models have been proposed among which EC model is the most comprehensive. The model suggests four components of access, use, critical understanding and relational production in the field of media literacy. In the present research, documents and policies of four institutions of Supreme Council of cultural Revolution, Department of Education (DE), Ministry of Culture and Islamic Guidance and Islamic Republic of Iran Broadcasting (IRIB) and their components have been studied according to EC model and documentary research, then an interview was done with several managers and experts in the field of media literacy in the country for describing the desirable condition.

The research results indicate that majority of policies of IRIB in the field of media literacy have been proposed under policies against cultural invasion, that’s why, the institution favored media literacy is critical media literacy. In the policies of Ministry of Culture and Islamic Guidance, access and media use component is limited to digital media and no attention has been paid to other types of media such as print and electronic media which are the subsets of this institution.

The data analysis of interviews indicates that the desirable condition is achieved when the concept of media literacy is elaborated on according to cultural and social requirements; in this regard, the concept of media training can be an appropriate substitution for media literacy in Iran. From the view- point of experts, five areas of policy codification, planning, coordination, implementation, supervision and monitoring should be taken into consideration and the reference organization in this area is the Supreme Council of Cultural Revolution.

Keywords: media literacy, communication and cultural policies, Iran, Supreme Council of Cultural Revolution, Department of Education (DE), Ministry of Culture and Islamic Guidance, Islamic Republic of Iran Broadcasting (IRIB)

Faculty of Islamic Studies and Culture and Communication

M.A thesis in Islamic studies and Culture and Communication Field

Policy making studies area

The Status of Media Literacy in Cultural and Communication Policies of Islamic Republic of Iran

Supervisor:

Naser Bahonar

Advisor:

Mohamad Hadi Homayoon

Student:

Ramin Chaboki Darzabi

                                 September 2012

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

,

دانشجو

سال نشر