پایان‌نامه: نقش رویکردهای افراطی و تفریطی به فهم قرآن کریم در شکل گیری فرق اسلامی تا سده پنجم هجری

رایگان

توضیحات

دانشکده معارف اسلامی، الهیات و ارشاد

پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد پیوسته رشته‌ الهیات، معارف اسلامی و ارشاد

(گرایش علوم قرآن و حدیث)

نقش رویکردهای افراطی و تفریطی به فهم قرآن کریم در شکل گیری فرق اسلامی تا سده پنجم هجری

استاد راهنما: دکتر حسین هوشنگی

استاد مشاور: دکتر احمد پاکتچی

دانشجو: سید محمد علی میربلوکی

شهریور ۱۳۹۳

 

چکیده

یکی از عوامل اصلی رشد مباحث و مجادلات کلامی و به تبع آن متمایز شدن فرقه‌‌‌ها از یکدیگر، اختلاف برداشت صاحبان اندیشه، از قرآن کریم و سنت بوده است. به عبارتی دیگر فهم و تفسیر قرآن کریم و همچنین احادیث نبوی که برای همه مسلمانان به عنوان اساس و پایه معارف و اعتقادات دینی محسوب می‌شود، از موضوعاتی است که از افراط و تفریط در امان نمانده، و در طول تاریخ اسلام، با تفسیرهائی ناهمگون از متون دینی، زمینه به وجود آمدن فرقه های گوناگون کلامی ایجاد شده است. اسباب و عوامل شکل‌گیری و رواج اندیشه‌‌‌های‌‌‌ مختلف فرقه ای و مناقشات گروهی(اعم از سیاسی، کلامی و فقهی) اگرچه فراوان، مختلف و متفاوت است، اما به طور کلی، جدای از ‌‌تأثیر عوامل معرفتی بر شناخت انسان، عوامل اختلاف برداشت از متون دینی را می‌توان به دو شاخه تقسیم کرد: ۱- ساختارهای زبانی و متنی متون دینی که شامل ویژگیهای مبتنی بر نحوه(کلیت) نزول قرآن کریم، ویژگیهای مرتبط با اصل زبان عربی، ویژگیهای زبانی مرتبط با مخاطب و ویژگیهای مبتنی بر اسلوب بیانی قرآن کریم می شود. ۲- تأثیر عوامل غیر معرفتی بر‌‌‌ افکار و اندیشه انسان که شامل عوامل روانشناختی(درونی) و عوامل محیطی(بیرونی) اعم از عوامل اقلیمی- جغرافیائی، عوامل انسانی و عوامل فرهنگی- اجتماعی محیطی می شود.

با نگاهی گذرا به تاریخ فرق اسلامی، می توان تأثیر این عوامل را بر شکل گیری بعضی از فرقه ها به خوبی نشان داد، به طوری که رویکرد افراط گرانه فرقه ای مانند خوارج هم از حیث عوامل زبانی و متنی قرآن کریم، و هم از حیث عوامل غیرمعرفتی مانند عوامل روانشناختی، عوامل اقلیمی و جغرافیائی و عوامل انسانی(به طور خاص عامل سیاسی)، قابل تحلیل است. بدین ترتیب تأثیر این عوامل در شکل گیری رویکرد افراطی یا تفریطی به متون مقدس امری اجتناب ناپذیر است.

واژگان کلیدی: تفسیر قرآن کریم، افراط و تفریط، فرق اسلامی، عوامل زبانی و متنی، عوامل غیرمعرفتی.

العنوان: دور الاتجاهات الإفراطیّه والتّفریطیّه فی فهم القرآن الکریم وتأثیرها فی تکوّن الفرق الإسلامیّه من صدر الإسلام حتی القرن الخامس الهجری

الأستاذ المشرف: الدکتور حسین هوشنکی

الأستاذ المساعد: الدکتور أحمد باکتجی

الطالب: السیّد محمد علی میربلوکی

الفرع الدّراسی: الشّریعه اختصاص علوم القرآن والحدیث

الخلاصه

یُعد الاختلاف فی فهم القرآن والسنه من جانب المفکّرین من العوامل الرئیسیه فی تطویر المناقشات الکلامیّه وبالتالی تمایز الفرق بعضها من البعض. بعباره أخری، من المجالات الّتی لم تسلم من الإفراط والتفریط هی مجال تفسیر القرآن الکریم وفقه الرّوایات النّبویّه اللّذان یعتبران کقاعده للاعتقادات والمعارف الدینیّه لکل المسلمین فالتفاسیر غیر المتجانسه من النصوص الدینیّه وفّرت الظّروف لتکوّن وظهور مختلف الفرق الکلامیّه علی مدی العصر الإسلامی. یبدو علی الرغم من أنّ أسباب تکوّن مختلف الآراء الطّائفیّه والمناقشات الجماعیّه (اجتماعیّه کانت أو السیاسیّه والکلامیّه وغیرها) وبثّ هذه الأمور وإن کانت کثیره مختلفه ولکن بإمکاننا أن نقسّم هذه الأسباب مع غضّ النظر عن تأثیر العوامل المعرفیّه علی الفهم والإدراک إلی فرعین:

  1. الهیاکل اللغویه والنّصیه للنّصوص الدّینیّه منها: المیزات المبتنیه علی کیفیّه نزول القرآن الکریم ومنها: المیزات المرتبطه بنفس اللّغه العربیّه ومنها: المیزات اللغویّه العائده الی المخاطب ومنها: المیزات المبتنیه علی منهج القرآن البیانی.
  2. تأثیر العوامل غیر المعرفیّه علی آراء الإنسان وأفکاره وهی: العوامل النفسیّه (الدّاخلیّه) والعوامل البیئیّه (الخارجیّه) الّتی تعمّ العوامل الجغرافیّه والبشریّه والثقافیّه والاجتماعیّه.

بنظره عابره إلی تأریخ الفرق الإسلامیّه نشاهد تأثیر هذه العوامل فی تکوّن بعض الفرق وبالتالی علی طریق المثال یمکننا أن نحلّل اتجاه الخوارج الإفراطی من جهه عوامل القرآن اللغویّه والنصیّه و من جهه العوامل غیر المعرفیّه نحو العوامل النفسیّه والجغرافیّه والبشریّه (خاصه العامل السیاسی). بناء علی ذلک، تأثیر هذه العوامل فی تکوّن الاتجاه الإفراطی أو التفریطی بالنسبه إلی النّصوص المقدّسه أمر لا محیص عنه.

الکلمات الرّئیسه: تفسیر القرآن الکریم، الإفراط والتّفریط، الفرق الإسلامیّه، العوامل اللّغویّه والنّصیه، العوامل غیر المعرفیّه

Abstract

One of the main factors for development of theological debates and consequently separation the sects from each other, is the existence of different understandings between thinkers. In other words, understanding and interpretation of the Quran and the traditions of the Prophet, that is the basis of education and religious beliefs for all Muslims, is from one of those topics that has experienced some misunderstanding, and during the history of Islam, it created a background to the creation of various theological sects, by heterogeneous interpretation of religious texts. Despite there are many different causes of formation and prevalence of various sectarian ideas and group conflicts, (Including political, theological and jurisprudential) generally the cause of different understandings can be divided into two categories, apart from the effect of epistemic effects on human recognition: 1. Linguistic and textual structures of religious texts including the howness of revelation of the holy Quran, the features related to the Arabic language, Linguistic features associated with the target, and features based on the expression style of holy Quran. 2. The effect of epistemic effects on human thinking, including psychological factors (internal) and environmental factors (external) such as climatical-geographical factors, human factors as well as socio-cultural factors.

With one glance at the history of the Islamic sects, we can show the impact of these factors on the formation of some sects. Such that, the extremist approach of some sects like Khawarij can be analyzed, both in terms of linguistic and textual factors and also in terms of epistemic fact such as psychological factors, climatical-geographical causes and human factors (particularly political cause). So the impact of these factors on the formation of an extremist approach in sacred texts is inevitable.

Keywords: interpretation of holy Quran, extremist, Islamic sects, linguistic and textual factors, epistemic factors.

Imam Sadiq (A.S.) University

Faculty of Islamic Studies, theology and guidance gu

A Thesis Presented for the Degree of Master of Quran and hadith

holy quran and its role in formation of Islamic sects until fifth century lunar calendar

The role of extremism approaches to comprehension of holy Quran and its role in formation of Islamic sects until fifth century lunar calendar

Supervisor:

Hosein Hooshangi (Ph.D)

Advisors:

Ahmad Pakatchi (Ph.D)

Student:

Seyyed Mohammad Ali Mirbolooki

September 2014

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

,

دانشجو

سال نشر