پایان نامه: جایگاه «برکت» در مبانی قرآنی و روایی توزیع ثروت

رایگان

توضیحات

دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد

پایان نامه کارشناسی ارشد پیوسته

علوم قرآن و حدیث

جایگاه «برکت» در مبانی قرآنی و روایی توزیع ثروت

استاد راهنما: دکتر عباس مصلائی پور

استاد مشاور: دکتر مهدی ایزدی

محمد ساقیان

شهریور ۱۳۹۱

چکیده:

الگوی جامع اسلام برای توزیع ثروت، نظام تربیتی کامل و سبک زندگی خاصی را به عنوان مکمل در‌کنار مدل بی‌نظیر خود برای توزیع عادلانه ثروت مادی طراحی کرده که نشانگر نگاه جامع و چند‌بعدی اسلام به مسائل است. بررسی «تأثیر عوامل معنوی بر توزیع ثروت» نشان می‌دهد مفهوم قرآنی «برکت» رابطه‌ای گسترده با جنبه‌های مادی و معنوی الگوی اسلامی توزیع ثروت دارد.

برکت به معنای ماندگاری و اثر‌بخشی فزاینده، از حیث مادی می‌تواند با فزاینده‌‌کردن اثر مال، جنبه جبران‌کننده برای طبقات پایین جامعه داشته باشد. تعمیق و گسترش احساس فقر با گسترش تبلیغات به شیوه غربی و معیار قرار‌دادن فرهنگ و سبک زندگی غربی، از مهمترین راهبردهای جنگ نرم است که فرهنگ‌ها و ارزش‌های بومی و ملی را تهدید و بحران‌های اجتماعی ناشی از شکاف‌های طبقاتی را تشدید کرده است که با گسترش سبک زندگی اسلامی و تعمیق راهبردهای تربیتی اسلام می‌توان به مقابله با آن پرداخت. به نظر می‌رسد تعادل روانی جامعه و پیشگیری از بحران‌های اجتماعی ناشی از تعمیق احساس فقر، در اولویت اسلام بوده و حتی از جنبه مادی توزیع ثروت اهمیت بیشتری دارد که از این حیث، مفهوم برکت نقشی اساسی ایفا می‌کند و از آنجا که موجب روحیه استغنا می‌گردد، در کنار عناصری همچون قناعت آثار تربیتی و معنوی گسترده‌ای به همراه داشته و در راستای ایجاد تعادل روانی در جامعه می‌تواند احساس فقر، روحیه تکاثر و طمع را ریشه کن و مانع از بروز بحران‌های اجتماعی و آثار سوء شکاف‌های طبقاتی شود.

تعریف فقر، تعیین شاخص‌های فقر و محاسبه خط فقر از موضوعات اختلافی و چالش برانگیز است که تاکنون تفاهمی بر سر آن صورت نگرفته، زیرا مؤلفه‌های انسانی، مکانی، زمانی، شخصی و ارزشی فراوانی در آن تأثیر دارد و از همه مهمتر، تعریف و محاسبه فقر و خط فقر وابستگی کاملی به احساس فقر و زاویه نگاه در این مسئله دارد و بدون در‌نظر‌گرفتن آن نمی‌توان تعریفی از فقر ارائه داد. بنابراین مفاهیمی همچون برکت در این میان نقشی تعیین کننده ایفا می‌کنند.

واژگان کلیدی: اقتصاد اسلامی، برکت، توزیع ثروت، احساس فقر، قناعت

العنوان: مکانه «البرکه» فی المبادئ القرآنیه و الروائیه لتوزیع الثروه

الأستاذ المشرف: الدکتور عباس مصلائی بور

الأستاذ المساعد: الدکتور مهدی ایزدی

الباحث: محمد ساقیان

الفرع الدراسی: الشریعه، و الدراسات الإسلامیه و الإرشاد

الخلاصه:

الإسلام یعرض نمطا شاملا لتوزیع الثروه الذی یعکس نظره الاسلام الشامله و متعدده الجوانب الی مختلف القضایا، و له نظام تربوی متکامل و أسلوب للحیاه کمکمل لاسلوبه الفرید للتوزیع العادل للثروه المادیه. البحث عن “تأثیر العوامل المعنویه على توزیع الثروه”  یظهر أن المفهوم القرآنی من “البرکه”  له علاقه واسعه مع الجوانب المادیه والمعنویه من هذا الاسلوب الاسلامی الشامل لتوزیع الثروه. البرکه بمعنی الدّوام و الفعالیه المتزایده، و من الجانب المادی تقدر مع تزایدها لتأثیر الثروه أن تکون انجبارا للطبقات السفلى فی المجتمع.

انما التعمیق و التوسّع للشعور بالفقر بتوسیع الإعلانات على النمط الغربی و وضع الثقافه و الاسلوب الغربی کمعیارین للحیاه، فهو من الاستراتیجیات الرئیسیه للحرب الناعمه التی تهدّد الثقافات و القیم الأهلیه والوطنیه، و تشدّد الأزمات الاجتماعیه المنشأه من الفجوات الطبقیه، و یمکن مواجهتها بتوسیع الاسلوب الاسلامی للحیاه و تعمیق الاستراتیجیات التربویه الاسلامیه. یبدو لنا أنّ التوازن النفسانی للمجتمع و الوقایه من الأزمات الاجتماعیه المنشأه من تعمیق الشعور بالفقر کان فی الأولویه للإسلام و حتى أکثر أهمیه من حیث توزیع الثروه المادیه و بهذا الصدد یلعب البرکه دورا رئیسیا، اضافه إلی الآثار التربویه و المعنویه الواسعه جنبا الی جنب العناصر الاخری مثل القناعه و لأنّها تسبّب الإستغناء قادره علی قطع دابر الشعور بالفقر و التکاثر و الطمع من أجل خلق التوازن النفسانی فی المجتمع و الوقایه من الأزمات الاجتماعیه و الآثار الضاره للفجوات الطبقیه.

تعریف الفقر، ومؤشراته واحتساب خط الفقر، کان من الخلافات و القضایا الغامضه التی لایوجد اتفاق علیها حتی الآن لآنّه یؤثّر من العناصر الانسانیه و المکانیه و الزمنیه و الشخصیه و القیمیه الواسعه، و الأهم من جمیع ذلک أنّه یرتبط بالکامل الی الشعور بالفقر و رؤیه الانسان الی هذه القضیه، و لایمکن عرض التعریف عن الفقر دون الانتباه الیه. ولذلک یدور فی هذا المجال بعض المفاهیم مثل البرکه دورا حاسما.

کلمات مفتاح: الاقتصاد الإسلامی، البرکه، الشعور بالفقر، توزیع الثروه، و القناعه

Abstract:

Islamic comprehensive pattern for wealth distribution shows Islam’s wide and multidimensional view about issues. In this pattern a unique model of wealth distribution is completed with a full cultivation system and a special lifestyle. The study of “the effects of spiritual factors in wealth distribution” shows that Quranic concept of “blessing” has extensive relations with spiritual and physical aspects of Islamic wealth distribution pattern.

“Blessing” means growing stability and effectiveness. In physical blessing one by adding his or her wealth can have compensative effect on low-level people in society.

Nowadays one of the most important goals of “soft war” is propagating poverty sense and this goal will be obtained by advertising in western manner and also by propagating western culture and lifestyle.

These parts of “soft war” threaten national and ethnical values and cultures and worsen the social crisis related to gaps between social levels. For combating these kinds of “soft war” we should propagate Islamic lifestyle and Islamic cultivation system.

It seems that spiritual balance of society and prevention of social crisis related to poverty sense are Islam’s priority, therefore, physical aspect of  wealth distribution in Islam is even more important and because of this, “blessing” plays a vital role in Islamic  wealth distribution.

“Blessing” creates wealthiness sense in the society and if this sense combines with contentment, it will have wide cultural and spiritual effects on the mental balance of society and will eliminate poverty sense, greed and arrogance. By eliminating poverty sense, greed and arrogance, we can prevent social crisis related to social gaps.

The definition of poverty, poverty criteria and calculation of poverty level are moral subjects that are really challenging and up to now no one can agree with existing definition of them because many humanitarian, personal, positional, time-related and worthy aspects have effects on the definitions.

The most important issue is that the definition and calculation of poverty and poverty level are completely related to poverty sense and one’s point of view and without considering these things we can’t define poverty. Therefore, some concepts like blessing have special role in Islamic wealth distribution.

Keywords: Islamic economy, blessing, wealth distribution, poverty sense, contentment

Imam Sadiq (a.s) University

Faculty of Islamic Studies, Theology and Guidance

A Thesis Provided for the Degree of Master Art in Qur’an and Tradition

The Position of “Blessing” in the Qur’anic and Traditional Basics of Wealth Distribution

Supervisor:

Dr. Abbas Mosallaeipour

Advisor:

Dr. Mahdi Izadi

Student:

Mohammad Saqian

September 2012