پایان‌نامه: تکامل نفس آدمی پس از رهایی از بدن عنصری از دیدگاه ملاصدرا و ابن عربی

رایگان

توضیحات

دانشگاه امام صادق علیه‌السلام

دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد

پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد رشته الهیات، معارف اسلامی و ارشاد

گرایش: فلسفه و کلام اسلامی

عنوان پایان‌نامه:

تکامل نفس آدمی پس از رهایی از بدن عنصری از دیدگاه ملاصدرا و ابن عربی

استاد راهنما: دکتر محمد کاظم فرقانی

استاد مشاور: دکتر حسین هوشنگی

نام دانشجو: محمد حیدری فرد

شهریور ۱۳۹۳

چکیده

حرکت تکاملی انسان و محدودیت و یا عدم محدودیت آن از جمله مسائل دشوار و پیچیده در حوزه فلسفه و عرفان است. در این میان برخی از فلاسفه (مانند فارابی و ابن سینا و …) قائل شده اند که تکامل انسان محدود به عالم ماده بوده و در عوالم اخروی بدلیل نبودن حیثیت قوه و استعداد، مادی بودن قوه خیال و … هیچگونه حرکت تکاملی برای انسان و یا لااقل برخی نفوس متصور نیست. اما با بررسی و بازخوانی دقیق برخی از آرای ملاصدرا، می توان نشانه های استواری از عقیده او به وجود حرکت تکاملی در عوالم اخروی یافت. مباحثی همچون حرکت جوهری، ترکیب اتحادی ماده و صورت، اتحاد عاقل و معقول و … بیانگر این امر اند. بر این اساس صورت واحد و سیلانی نفس انسان، دائم در حال اشتداد وجودی بوده و رهایی از بدن مادی، وقفه ای در تکامل نفس او وارد نمی سازد.

از سوی دیگر در مکتب عرفانی ابن عربی نیز می توان به مبانی همچون تجدد امثال، اعیان ثابته، و تجلیات دائمی حق متعال اشاره کرد که به خوبی از عهده مبحث تکامل اخروی نفس بر آمده، و بر اساس آن ها همه عوالم وجودی و موجودات آن ها و از جمله نفوس انسانی، ادامه حیات، بقای وجودی و همچنین پیمودن سیر استکمالی خود را مرهون تجلیات نامتکرر و توقف ناپذیر وجودی حق متعال اند. تجلیاتی که بر اساس اقتضائات اعیان ثابته هر موجود بوده و او را تا انتهای سیر استکمالی خویش جلو می برند.

به علاوه، آیات قرآن کریم و روایات وارد شده از ائمه اطهار (علیهم السلام) نیز مؤیدی دیگر بر این مسئله‌اند که هماهنگی عقل و نقل را در این زمینه نشان می دهند. مسائلی همچون مسئله انشاء، مسئله شفاعت، بخشش و آمرزیده شدن گناهان، اعمال ماتأخر انسان، زیارت قبور و خیرات و سرنوشت مستضعفین از جمله اموری هستند که می توان از فحوای آن ها اعتقاد به تکامل اخروی انسان را نزد شارع اثبات نمود.

واژگان کلیدی: حرکت جوهری، ترکیب اتحادی ماده و صورت، اتحاد عاقل و معقول، تجدد امثال، اعیان ثابته

الخلاصه:

تعتبر حرکه الإنسان التّکاملیّه وتقییدها أو عدم تقییدها، من المعضلات والمسائل المعقّده فی مجال الفلسفه والعرفان. یعتقد بعض الفلاسفه أنّ تکامل الإنسان یقتصر فی العالم المادّی وفی العوالم الأخرویّه بما أنّه لا یوجد أیّ شأن للقوّه؛ فلایُتصور فیها أیّ حرکه تکاملیّه للإنسان. لکن بعد الدّراسه وإعاده النّظر فی آراء صدر المتألّهین من أساسه، یمکننا أن نقول: هناک علامات حصینه تحکی أنّه قد اعتقد بوجود الحرکه التّکاملیّه فی العوالم الأخرویّه؛ منها مباحث تحت هذه العناوین: الحرکه الجوهریّه، التّرکیب الاتّحادیّ بین المادّه والصّوره، اتّحاد العاقل والمعقول و… بناءًا علی ذلک، فصوره الإنسان الواحده السّیّاله، لاتزال فی حال الاشتداد الوجودیّ وانفصاله عن البدن المادیّ لا یوجب وقوفاً فی تکامل نفسه.

ومن جانب آخر بإمکاننا أن نشیر علی ضوء مدرسه ابن العربیّ العرفانیّه إلی مبان نحو تجدّد الأمثال والأعیان الثّابته والجلوات الدائمه للحقّ سبحانه، حیث تفید تکامل النّفس فی الآخره إفاده جیّده؛ فإنّها تدلّ علی أنّ کافه العوالم الوجودیّه وما یوجد فیها ومنها النّفوس الإنسانیّه، رهینه فی بقاء وجودها وسیرها الاستکمالی للجلوات الإلهیّه غیر المتناهیه من دون تکرّر؛ تلک الجلوات الّتی تلائم مقتضی الأعیان الثّابته لکل موجود وتهدی صاحبها إلی نهایه سیرها الاستکمالی.

و تؤیّد ما مرّ، عدّه من آیات القرآن الکریم والرّوایات الصادره عن المعصومین (علیهم السّلام) حیث تشیر إلی مسائل نحو: مسأله الإنشاء والشّفاعه وغفران الذّنوب من جانب الله تعالی وما یتأخّر الإنسان من أعماله وزیاره القبور وإعطاء ثواب الخیرات لصاحبه وأخیراً مسأله عاقبه المستضعفین وهذا التّأیید یکشف عن التّلائم بین العقل والنقل.

الکلمات الرّئیسه: الحرکه الجوهریّه،‌ التّرکیب الاتّحادیّ بین المادّه والصّوره، اتّحاد العاقل والمعقول، تجدّد الأمثال، الأعیان الثّابته.

Abstract

The evolutionary motion of humans and its constraints or lack of constraints are among complex dilemmas in philosophy and mysticism. Meanwhile, some philosophers believe that human evolution is limited to the material world, and because of this capacity in the hereafter, there is not any evolutionary motion there. But with a careful studying of Mulla Sadra’s views, we find some signs of stability in his opinion about the evolutionary motion. Issues such as the substance movement, combined alliance of matter and form, identity of subject and object, etc show this reality. So, the single and current form of the human soul is constantly undergoing existential intensity, and escaping from the material body does not interrupt the evolution of the soul.

On the other hand, in the mystic school of Ibn Al-Arabi, some basics can be mentioned such as Renewed manifestation of God, fixed objects, and permanent manifestations of God’s truth which can handle well the hereafter evolution of the human soul, and accordingly, all the existential worlds and its human souls owe their survival and perfection process to the uninterrupted and unique existential emanations of God the Sublime. Such emanations are based on the requirements of each human being’s fixed objects, and also help each person to advance in his perfection procedure.

In addition, the Qur’anic verses and narratives from the infallible Imams (PBUH) further confirm the consistency of  intellect and tradition in this ground. Subjects such as recreation, intercession, the forgivness of sins, a posteriori actions of human beings, praying on human’s graves, charities, and the fate of the poor are among issues from which we can deduce evolution of humans in the hereafter.

Keywords: substance movement, combined alliance of matter and form, identity of subject and object, Renewed manifestation of God, fixed objects

Imam Sadiq (A.S.) University

Faculty of Islamic Studies & theology

 

 

A Thesis Presented for the Degree of Master of Art in theology

(Islamic philosophy and theology)

the perfection of human soul after catharsis of body

 in Mulla sadra and Ibn Arabis thought

Supervisor:

Mohamad Kazem Forghani (Ph.D)

Advisors:

Hosein Hooshangi (Ph.D)

Student:

Mohamad heidarifard

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

,

دانشجو

سال نشر