دروس و منابع حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها

پایان‌نامه: آینده اقلیم کردستان عراق و تأثیر آن بر امنیت جمهوری اسلامی ایران

دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی

پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد

آینده اقلیم کردستان عراق و تأثیر آن بر امنیت جمهوری اسلامی ایران

استاد راهنما:

دکتر کاووس سید‌امامی

استاد مشاور:

دکتر ابوذر گوهری مقدم

دانشجو:

اسماعیل اسفندیاری

مهر ۱۳۹۰

چکیده:

با توجه به اینکه جمعیت قابل توجهی از قومیت کرد در بخش غربی جمهوری اسلامی ایران زندگی می کنند، پی گیری تحولات منطقه ای قومیت کرد در آن سوی مرزها بسیار حائز اهمیت است .نزدیک به دو دهه است که موضوع کردهای عراق به جدالی بسیار مناقشه انگیز تبدیل شده است، خصوصا پس از اشغال عراق در سال ۲۰۰۳ کردها حتی به سه استان تحت امر اقلیم کردی یعنی سلیمانیه، اربیل و دهوک نیز قانع نبوده و خواستار در اختیار گرفتن دیگر مناطق کردنشین خارج از اقلیم شده اند. از جمله مناطق مهم، منطقه نفت خیز کرکوک می باشد که هنوز محل مناقشه است، اما نکته مهم در این میان الگو شدن اقلیم کردستان برای دیگر مناطق کردی خارج از عراق از جمله کردستان ایران است. هر گونه دگرگونی سیاسی که منجر به تشکیل دولت کرد گردد یا هر دگرگونی اقتصادی که به نحوی نمایانگر وضعیت بهتر اقتصادی و رفاهی اکراد عراق شود، بی شک بر مناطق کردنشین آن سوی مرزها چه در ایران و چه در سوریه و ترکیه تاثیر فراوان خواهد گذاشت، از این رو جا دارد سناریوهای احتمالی تحولات آینده کردستان عراق مورد بررسی قرار گیرد، تا سیاستگذاری مناسب به اقتضای شرایط احتمالی صورت پذیرد. در این پایان نامه پژوهشگر به سبک پژوهش های کاربردی در حوزه علوم سیاسی که برای سیاستگذاری نوشته می شوند، تلاش خواهد کرد، با در نظر گرفتن عوامل اصلی موثر بر تحولات سیاسی کشور عراق، سناریوهایی را برای آینده اقلیم کردستان عراق ترسیم کند و مطابق با سناریوهای مذکور، انواع تهدیدهای امنیتی که احتمال دارد متوجه جمهوری اسلامی ایران باشد را به بحث بگذارد.

واژگان کلیدی: ایران، عراق، اقلیم کردستان عراق، خاورمیانه، امنیت ملی.

العنوان: مستقبل إقلیم کردستان العراق و تداعیاته علی أمن جمهوریه إیران الإسلامیه

الأستاذ المشرف: الدکتور سید امامی

الأستاذ المساعد: الدکتور گوهری مقدم

الباحث: اسماعیل اسفندیاری

الفرع الدراسی: الدراسات الإسلامیه و العلوم السیاسیه

ملخص:

بما أنّ جمعیه لا یستهان بها من القومیّه الکردیّه تعیش فی الجزء الغربی من جمهوریه إیران الإسلامیّه، من الجدیر بالإهتمام کثیرا متابعه التطورات الإقلیمیه للقومیّه الکردیّه وراء الحدود. منذ ما یقارب العقدین من الزمن و موضوع أکراد العراق تحول إلى موضوع مثیر للجدل و النقاش، و خاصّه بعد إحتلال العراق فی العام ٢٠٠٣ لم یکتف الأکراد بثلاثه أقالیم تحت إمره الإقلیم الکردی أی السلیمانیه و أربیل و دهوک بل هم الآن  یطالبون بضم بقیه المناطق الآهله بالأکراد الواقعه خارج الإقلیم. من جمله هذه المناطق الهامّه منطقه کرکوک النفطیه و هی ما زالت إلی یومنا هذا محل الجدل و النقاش. لکن الملاحظه الهامّه فی هذا البین هو صیروره الإقلیم نموذجا لباقی المناطق الکردیه خارج العراق و منها کردستان إیران. حیث أنّ أی تحول سیاسی یسفر عن تشکیل حکومه کردیه أو أی تحول إقتصادی یظهر بشکل أو بآخر ظروفا إقتصادیه و رفاهیه لأکراد العراق، مما لا شک فیه أنّه یؤثر تأثیرا بالغا على المناطق الکردیه خارج الحدود العراقیه سواء فی إیران أو سوریا أو ترکیا، لذا یجدر بنا بحث تطورات کردستان العراق المستقبلیه حتى یتم وضع السیاسات المناسبه بما یتناسب و الظروف المستقبلیه المحتمله. فی هذه المطارحه سیحاول الباحث نظرا للعوامل الرئیسه المؤثره على تطورات العراق السیاسیه، تصویر سناریوهات لمستقبل إقلیم کردستان وفق طریقه و أسلوب البحوث التطبیقیه فی مجال العلوم السیاسیه التی تکتب لوضع السیاسات، کما یحاول أن یبحث أنواع التهدیدات الأمنیه التی من المحتمل أن تتعرّض لها  جمهوریه إیران الإسلامیّه وفقا للسناریوهات المذکوره آنفا.

الکلمات الرئیسه: إیران، العراق، إقلیم کردستان العراق، الشرق الأوسط، الأمن القومی.

Abstract

Kurds, as an ethnic minority, constitute a large population in western Iran. It is, therefore, of high importance to pursue their regional development across the borders. It is almost two decades that the Kurdish situation in Iraq has become a controversial issue. Especially since U.S military presence in Iraq in 2003, Kurds have claimed lands further than Kurdish provinces, namely Soleymannieh, Erbil, and Dahuk. Among important areas is the much disputed oil rich Kirkuk, but the point is that Iraqi Kurdish issue has turned out a model for other Kurds outside Iraqi territory including those in Iran. Any political transformation leading to the formation of government and any improved economic condition will undoubtedly bring an impact across the border on Iranian, Turkish and Syrian Kurds. Therefore it is high time we considered possible scenarios of Iraqi Kurdish development in order to decide on appropriate policy inside Iran. This thesis, in manner of applied researches in the field of political science for policy – making, tries to provide scenarios for the future of the Kurdish area in Iraq and discuss the possible security threats to the Islamic Republic of Iran.

Keywords: Iran, Iraqi Kurdistan, Middle East, National security, Ethnic minorities

Imam Sadiq University

Faculty of Islamic Studies and Political Science

A thesis Presented for the Degree of Master of Art in

Political Science (Political Thought)

The Future of Iraq Kurdistan Region and Its Impact on National Security of the Islamic Republic of Iran

Supervisor:

Dr. Kavous Seyyed Imami

Advisor:

Dr. Abuzar Gohari Moghadam

Student:

Esmail Esfandyari

September 2012