پایان‌نامه: امکان­ سنجی طراحی اسناد خزانه اسلامی مطابق با موازین فقه امامیّه

رایگان

توضیحات

دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)

دانشکده معارف اسلامی و مدیریت

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد

گرایش مالی

امکان­سنجی طراحی اسناد خزانه اسلامی مطابق با موازین فقه امامیّه

استاد راهنما

حجه الاسلام دکتر سید عباس موسویان

استاد مشاور

دکتر احمد شعبانی

دانشجو:

مجید خادم ­الحسینی اردکانی

شهریورماه  ۱۳۹۱

چکیده

اسناد خزانه یکی از ابزارهای مهم و کارا در بازارهای مالی است. این ابزار گرچه با هدف اصلی تأمین کسری بوجه دولت‌ها منتشر می‌شود، اما کارکرد‌های متعدد آن همچون وسیله‌ای برای سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت، سنجه‌ای برای تعیین نرخ‌های بدون ریسک بازارهای مالی و مهمتر از همه ابزاری مؤثر برای بانک مرکزی در اجرای سیاست پولی، نقش فوق‌العاده‌ای به این ابزار داده است. این تحقیق با هدف طراحی اسناد خزانه اسلامی در نظام مالی اسلامی و همچنین امکان انجام معاملات ثانویه بر روی اسناد خزانه اسلامی صورت گرفته است.

فصل اول به کلیات تحقیق اختصاص دارد که مروری بر ادبیات، ضرورت، سؤالات و تعاریف عملیاتی تحقیق می‌باشد. فصل دوم، ادبیات مالی و اقتصادی این تحقیق را مورد بررسی قرار می‌دهد. بدین منظور مباحث مطرح در مورد نقش دولت و لزوم توسعه اقتصادی، انواع و علل کسری بودجه، پیامدهای کسری بودجه، روش­های تأمین کسری بودجه و اوراق­بهادار به عنوان ابزار رایج تأمین کسری بودجه به صورت مفصل مورد بحث قرار گرفته‌اند. در فصل سوم تحقیق، ضمن ارائه سؤالات تحقیق، متدلوژی مورد استفاده جهت بررسی هر کدام از سؤالات تحقیق ارائه شده است. در فصل چهارم، بر مبنای متدلوژی ارائه شده در فصل سوم، ضمن ارائه الگوهای عملیاتی قابل طرح برای اسناد خزانه اسلامی، شرایط صحت هر یک از الگوها در فقه اسلامی را مورد بررسی قرار داده‌ایم. و نهایتاً مباحثی در رابطه با کارکردها، مزایا و مباحث فقهی بازار ثانویه اسناد خزانه اسلامی را به بحث نشسته­ایم.

فصل پنجم نتایج حاصل از تحقیق را ارائه می‌نماید. طبق نتایج حاصله، مدل “اسناد خزانه اسلامی خرید کالا” با بکارگیری بیع نقد و نسیه قابل طراحی است. همچنین مدل “اسناد خزانه اسلامی خرید خدمت” با تکیه بر قراردادهای استصناع و جعاله می­توان طراحی نمود. نکته اساسی مورد بحث در رابطه با دو الگوی فوق، شرط اخذ تأخیر تأدیه به هنگام وقوع معوقات پرداخت بدهی از سوی دولت می­باشد که با توجه به مباحث حقوقی و فقهی بیان­شده، صحیح می­باشد. آخرین مدل بیان­شده، “مدل اسناد خزانه اسلامی تأمین وجوه” است که با وجود شبهه­ی بیع­العینه، با بکارگیری دو قرارداد مجزای “فروش­ نقد” و “خرید نسیه­” میزان مشخص داراریی ­پایه و عدم شرط بازخرید دارایی موردنظر قابل تصحیح می­باشد. همچنین خرید و فروش اسناد خزانه اسلامی در بازار ثانویه با توجه به نظرات فقهی امامیه ممکن می­باشد.

 

خلاصه:

إن أوراق الخزانه، من الأدوات الهامه والفاعله فی الأسواق المالیه. مع أن الهدف الرئیسی من نشر هذه الأوراق هو سد عجز میزانیه الحکومات، لکن قابلیاتها المتعدده کوسیله للاستثمار قصیر الأمد، وأداه لتحدید السعار الأدنى فی الأسواق المالیه، وأهمها کونها أداه فاعله فی ید المصرف المرکزی فی تطبیق السیاسات المالیه، هبتها دوراً استثنائیاً. لقد تم إجراء هذا البحث مستهدفاً تصمیم أوراق الخزانه الإسلامیه فی نظام مالی إسلامی وأیضاً دراسه إمکانیه القیام بالمعاملات الثانویه علی هذه الأوراق.

یتطرق الفصل الأول فی هذه الأطروحه إلی الکلیات وهی تشتمل علی التعریف بالإنجازات والأعمال المسبقه، والأسئله والتعاریف العملیه لهذا البحث. الفصل الثانی یقوم بدراسه الخلفیه المالیه والاقتصادیه لهذا البحث. لذلک قمنا بدراسه تفصیلیه لدور الحکومه وضروره التنمیه الاقتصادیه، وأنواع عجز المیزانیه وأسبابه ونتائجه وطرق سده، والأوراق المالیه کأداه شائعه لسد عجز المیزانیه. وفی الفصل الثالث، ضمن عرض الأسئله المدروسه فی البحث، تم التعریف بالمنهجیه المستخدمه لإجابه کل من الأسئله. الفصل الرابع یقوم بتقدیم نماذج عملیه مقترحه لأوراق الخزانه الإسلامیه علی أساس المنهجیه المذکوره فی الفصل الثالث، ویدرس شروط صحه کل من النماذج فی الفقه الإسلامی. وفی النهایه، قمنا بالنقاش حول أداه السوق الثانوی لأوراق الخزانه الإسلامیه ومزایاه والشؤون الفقهیه الخاصه به.

وتم عرض النتائج المحصله فی هذه الأطروحه خلال الفصل الخامس. وفقاً للنتائج المحصله، یمکن تصمیم نموذج «أوراق الخزانه الإسلامیه لشراء السلع» فی کلا الحالین البیع النقدی والبیع علی الائتمان. کما یمکن تصمیم نموذج «أوراق الخزانه الإسلامیه لشراء الخدمات» اعتماداً علی عقود الاستصناع والجعاله. النقطه الجدیره بالاهتمام فی هذین النموذجین هی شرط أخذ العقوبه المالیه فی حال تأخیر الحکومه فی سداد الدیون، وهو صحیح بناء علی القانون والفقه.

والنموذج الأخیر الذی الذی قمنا بتعریفه، هو «نموذج أوراق الخزانه الإسلامیه للتمویل» وفیه شبهه بیع العینه، والتی یمکن تصحیحه عبر استخدام عقدین مستقلین وهما: عقد البیع النقد والشراء علی الائتمان لمستوی محدد من الممتلکات، وعدم شرط استرداد الممتلکات المقصوده. ونظراً لما جاء من آراء فی فقه الإمامیه، یجوز بیع وشراء أوراق الخزانه الإسلامیه فی السوق الثانوی.

 

المصطلحات الرئیسیه: الحکومه، عجز المیزانیه، أوراق الخزانه، أوراق الخزانه الإسلامیه، فقه الإمامیه، العقود الإسلامیه، السیاسه النقدیه‌ والمالیه، بین دین

 

Abstract

One of the important and effective instruments in financial markets is treasury bonds. Although the main goal of this tool is to compensate for governments’ budget deficit, its various uses such as being an instrument of short-term investment, a measure for determining the lowest prices in financial markets, and most important of all, an efficient instrument in the hands of Central Bank to realize monetary policies have given it an extraordinary role. The current research aimed at designing Islamic Treasury Bonds in the Islamic financial system and studied the possibility of doing secondary transactions with Islamic treasury bonds.

The first chapter belongs to the research generalities like research literature review, necessity, questions, and operational definitions. The second chapter reviews the economic and financial literature of the research. In order to do so, subjects such as the role of the government and the necessity of economic development, budget deficit types and causes, budget deficit consequences, the methods by which a budget deficit is compensated, and bonds as a popular tool for budget deficit compensation were discussed in detail. In the third chapter, besides stating research questions, the methodology used in working on each of them was introduced. Based on the methodology introduced in the third chapter, the fourth chapter presents possible operational patterns for Islamic treasury bonds, and studies the conditions under which each of these patterns is accurate and accepted in the Islamic jurisdiction. Finally, the uses, advantages and jurisdictive concerns of the Islamic treasury bonds secondary market were discussed.

The fifth chapter presents the research results. Based on these results, Islamic Treasury Bonds for Goods Purchase Model could be designed by using (the concepts of) purchase by cash or credit. Also, Islamic Treasury Bonds for Services Purchase Model could be designed based on Jo’alaah (reward contract) and Istisna’a (made-to-order contract). The essential point about the above-mentioned models is the accuracy of conditions under which the government can collect delayed repayments when such occurs that is acceptable according to the legal and jurisdictive subjects referred to earlier. The last model is Islamic Treasury Bonds for Funding that is correctible using (the concepts of) cash sale and purchase-by-credit contracts, the definite amount of basic capital, and no condition for the repurchase of the mentioned capital, despite the fact that there is uncertainty about whether it’s a cash sale and repurchase by credit with a higher price (Bey al-Eyn’i) or not. Also, according to Emamiye jurists’ opinion, Islamic treasury bonds could be bought or sold in the secondary market.

Keywords: Government, Budget Deficit, Treasury Notes, Islamic Treasury Notes, Emamiye Jurisdiction, Islamic Contracts, Monetary and Financial Policies, Debt Sale

Imam Sadiq University

Islamic Studies and Management Faculty

A Thesis Presented for the Degree of Master of Art

(in Financial Management)

The Feasibility Study of  Designing Islamic Treasury Notes According To Imamie Jurisprudence

Supervisor

Hojatol-Islam Seyed Abas Mousavian (PhD)

Advisor

Ahmad Shabani (PhD)

Student:

Mjid Khademolhosseini Ardakani

September 2012

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

,

دانشجو

سال نشر