دروس و منابع حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها

پایان‌نامه:عوامل ایجاد روابط صمیمانه در شبکه‌های اجتماعی مجازی و حدود فقهی آن

دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

پایان‌نامه کارشناسی ارشد پیوسته رشته معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

گرایش سیاستگذاری فرهنگی

عنوان:

عوامل ایجاد روابط صمیمانه در شبکه‌های اجتماعی مجازی و حدود فقهی آن

استاد راهنما:

دکتر مهدی محسنیان‌راد

استاد مشاور:

حجت‌الاسلام  دکتر علی حسینی

دانشجو:

محمد جواد نوروزی اقبالی

دی ۱۳۹۱

چکیده

پس از رشد ابزارهای ارتباطی، پدیده‌ای دیگر در محیط مجازی به نام شبکه‌های اجتماعی پا به عرصه وجود نهاد. در حقیقت، سایت‌های شبکه‌های مذکور توانستند با تجمیع ابزارهای ارتباط رایانه‌واسط در خود، یک جامعه شبکه‌ای که شاید تا آن زمان کمتر کسی تصور آن را می‌کرد، به وجود آورند و افراد زیادی را در سراسر زمین به یکدیگر متصل کنند. به نظر می‌رسد، شکل‌گیری ارتباط قوی و صمیمانه در چنین محیطی امری دور از انتظار نیست. چنین پدیده‌ای در جامعه ایران که از بستر فرهنگی و مذهبی خاصی برخوردار است، می‌تواند زمینه‌ساز مسائلی باشد که تا کنون وجود نداشته است. یکی از این مسائل، برچیده شدن محدودیت‌هایی است که در ارتباط زن و مرد نامحرم رخ می‌دهد و به خصوص از نظر مذهبی مورد توجه است. در فقه دین مبین اسلام، برای هر پدیده نوظهوری پاسخ متناسب وجود دارد و تنها باید آن پاسخ را کشف نمود.

این پژوهش در صدد آن است تا از یک سو عواملی را که در شبکه‌های اجتماعی مجازی باعث تشکیل و تداوم ارتباط صمیمانه می‌شود، دسته‌بندی و برخی از آنها را بررسی کند و از سوی دیگر، چارچوب روابط زن و مرد در محیط این نوع سایت‌ها را تبیین نماید.

بر اساس پژوهش انجام گرفته، این عوامل را می‌توان در ۶ دسته جای داد. به علاوه، پیمایش صورت گرفته، نشان داد که متغیرهای جنسیت فرد، جنسیت طرف مقابل، تحصیلات فرد و شدت حضور فرد در شبکه‌های اجتماعی با ایجاد رابطه صمیمانه، رابطه دارند. ضمن آن که مشخص شد بیشتر افرادی که در نت صمیمی می‌شوند، با این قصد عضو شبکه‌های اجتماعی نشده‌اند. همچنین انگیزه‌های ارتباط میان‌فردی در اشخاص تقریبا با سایر انگیزه‌های ایشان برای عضویت در این سایت‌ها برابر است. رابطه میان سن کاربران و ایجاد رابطه صمیمانه نیز اثبات نشد. در قسمت دیگر پژوهش، عناوین فقهی دسته‌بندی شده سپس نظر مراجع در زمینه هر یک از عناوین استخراج گشته است. در اکثر عناوین ارتباط میان زن و مرد نامحرم بدون تلذذ و ریبه بلااشکال عنوان شده است.

کلیدواژه‌ها: شبکه‌ اجتماعی، دوستی اینترنتی، سایت دوستیابی، احکام روابط مرد و زن، فقه اینترنت، ارتباطات رایانه‌واسط، صمیمیت.

العنوان: عناصر حدوث العلاقات الودّیه فی الشبکات الاجتماعیه الافتراضیه و حدودها الفقهیه

الاستاذ المشرف: الدکتور مهدی محسنیان راد

الاستاذ المساعد: حجهالاسلام الدکتور علی حسینی

الطالب: محمد جواد نوروزی اقبالی

الخلاصه

بعد التطورات فی وسائط الواصله، تکونت ظاهره اخری فی الفضاء الافتراضی، تسمّی بالشبکات الاجتماعیه. فی الحقیقه، مواقع الشبکات المذکوره، حصلت علی التشکیل المجتمع الشبکی و مواصله کثیر من الناس فی أرجاء العالم مع تجمیع وسائط الواصله عن طریق الکمبیوتر التی لایکاد یتوقعه الناس آنذاک. یبدو أن لیس من البعید تواجد العلاقه الوثیقه الحمیمه فی مثل هذه البینه. هذه الظاهره مجتمع ایران الذی یحظی بالظروف الثقافیه و الدینیه الخاصه، یمکن أن تصیر ممهدّه لمسائل غیر مسبوقه لحدّ الآن. تعدّ من هذه المسائل، رفع القیود المفروضه فی العلاقه بین الرجل الاجنبی و المرأه حیث أکدّ الشرع علی تلک القیود. یوجد لکل ظاهره غیر مسبوقه، الحلّ المناسب فی الشریعه الاسلامیه و للحصول الی هذه الحلول ترکز هذه الدراسه علی مسئلتین هما:

الاول: تصنیف العناصر التی تنشئ العلاقه الحمیمه فی الشبکات الافتراضیه الاجتماعیه و تثبیتها و دراسه بعض العناصر.

و الثانی: تبیین إطار العلاقات بین الرجل و المرأه فی بینه مثل هذه المواقع.

علی الاساس هذه الدراسه الحاصله، بإمکاننا أن نصنف هذه العناصر فی سته صفوف. أضافه إلی ذلک، دلت الدراسه علی أنّ هناک علاقه بین عناصر اُخری. نحو: جنس الشخص و جنس مخاطبه، دراسه الشخص و مدی حضوره فی الشبکات الاجتماعیه و بین حدوث العلاقه ودّیه. ناهیک عن أنّه ظهر أنّ أکثر من یبنون صداقات حمیمه فی الإنترنت، لم‌ینضمّوا إلی الشبکات الإجتماعیه بهذه النیّه و تساوی دواعی المواصله فی الأشخاص، مع سائر دواعیهم عند انضمامهم إلی هذه المواقع. و أخیراً لم تثبت علاقه بین عمر المستخدم و حدوث العلاقه الودّیه.

و فی الجزء الأخیر من الدراسه، تمّ تصنیف العناوین الفهیه، ثمّ تسجیل آراء مراجع التقلید تحت عناوینها المرتبطه و یذکر فی کثیر من العناوین أن لابأس بالعلاقه بین الرجل الأجنبی و المرأه إذا کانت من غیرتلذّذ و ریبه.

الکلمات الرّئیسه: التعارف عن طریق الإنترنت، المودّه الإنترنتیه، فقه الفضاء الافتراضی، المواصلات بواسطه الکمبیوتر، الشبکه الإجتماعیه، العلاقه الودّیه، أحکام العلاقات بین الرجل و المرأه.

Abstract

After the development of communication tools, another phenomenon appeared in virtual environment called social network. In fact, these networking sites were able to create a network of community by accumulation of computer mediated communication tools which were less expected by that time, therefore, many people around the earth linked together. Appearing forming strong and intimate connection between people in this environment is not unexpected.

Such a phenomenon in society like Iran which has a special cultural and religious context can cause problems that have never been so far. One of the problems is removing relationship limits between Men and Women who are considered in religion context. In Islamic law, there is an appropriate response to every new phenomenon, but answers should be discovered.

We are going to classify and review some factors that led to the formation and maintenance of intimate relationships between people in social networks and also explain the framework of male-female relationships in this type of sites.

According to this study, these factors were divided into six categories. In addition, survey revealed that the variables such as person’s gender, the opposite gender, education and the amount of their presence, are related to intimate relationship rate in social network. It also became clear that most people who engage in an intimate relationship did not register by this goal.

The interpersonal communication motivations to join the site are almost equal with other motivations. The relationship between the user’s age and the intimate relationship was not proved. In the other part of research, the legal title is classified. The opinion of each of Marjas about the titles have been obtained. In most cases, the relationship between men and women without unction and Rybh marked without problems.

Keywords: online dating, friendship sites, cyberspace law, computer-mediated communication, social networking, intimacy, relationships between men and women laws.

Imam Sadiq University

Faculty of Islamic Studies and Culture and Communication

Continuous M.A. thesis on Islamic Studies, Culture and Communication

Area: Policy Studies

Title:

The factors of creating friendly relationships in virtual social  networks  And its islamic jurisprudence dimensions

Supervisor:

Mahdi Mohsenian rad Ph.D

Advisor:

Ali Hoseini Ph.D

Student:

Mohammad Javad Norouzi Eghbali

December 2012