پایان نامه: تأثیر انگیزه در تحقق عنوان جرم و میزان مجازات در فقه امامیه

رایگان

توضیحات

دانشگاه امام صادق(علیه‌السلام)

دانشکده معارف اسلامی و الهیات

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد الهیات

گرایش فقه و مبانی حقوق اسلامی

تأثیر انگیزه در تحقق عنوان جرم و میزان مجازات در فقه امامیه

استاد راهنما:

آقای دکتر حسینعلی سعدی

استاد مشاور:

حضرت حجت الاسلام آقای سعید رجحان

دانشجو:

سید سلمان مرتضوی

دی‌ماه ۱۳۹۱

چکیده

هدف حقوق اسلامی برقراری عدالت و امنیت و استقرار این دو در جامعه­ی اسلامی است. از مهمترین طرق شرعی این هدف اجرای درست مجازات­های شرع مبین اسلام است. برای اجرای صحیح، مناسب و به جای این مجازات­ها باید ابتداء جرم­های مقرر در شرع، مجرم و میزان مجازات­های آن­ها به صورت واضح شناخته شود. یکی از مؤلفه­هایی که به نظر می­رسد در مجرمانه بودن فعل ومجرم بودن فرد و یا حداقل میزان مجازات خاطی تاثیر داشته باشد انگیزه مجرم است. جایگاه انگیزه، که در حقوق به “علت غایی یا هدف یا مقصد نهایی مورد نظر فاعل جرم” تعریف شده است، در میان ارکان تشکیل دهنده جرم و همچنین تأثیر آن در میزان مجازات مجرمین یکی از مسائلی است که در دو علم حقوق جزای عمومی و جرمشناسی بررسی می شود. نزد حقوق دانان جزا، جرم از ترکیب سه عنصر قانونی، مادی و معنوی متحقق می شود. حقوق دانان جزا در کنار پرداختن به این عناصر، مسأله جایگاه انگیزه مجرم در میان این عناصر و همچنین تأثیر آن در میزان مجازات را کم و بیش مورد بحث قرار داده اند.

در فقه امامیه نیز فقهاء انواع جرایم و مجازاتها و قواعد عمومی حاکم بر همه جرایم و نیز ارکان اختصاصی هر جرم را به دقت در کتب حدود، قصاص و دیات مورد بررسی قرار می دهند. اما امروزه با توجه به ارکان متشکله جرم در حقوق جزا و بررسی های حقوق دانان پیرامون انگیزه این سوالات مطرح می شود که آیا سه عنصر یاد شده نیز ارکان تشکیل دهنده جرم در فقه امامیه هستند یا نه و اینکه انگیزه مجرم چه جایگاهی در بین عناصر جرم در این نظام کیفری دارد؟ آیا انگیزه نیز می تواند یکی از ارکان بزه باشد و یا همراه با سوء نیت رکن معنوی جرم را تشکیل می دهد؟ بر فرض که انگیزه جزء عناصر تشکیل دهنده جرم در حقوق جزای امامیه نباشد، سؤال دیگری مطرح می شود و آن این است که آیا انگیزه مجرم تأثیری در میزان مجازات او دارد؟ آیا انگیزه می تواند در مواردی موجب تخفیف و یا تشدید مجازات مجرم شود؟ در این تحقیق سعی می شود جایگاه انگیزه در تحقق عنوان جرم و همچنین تأثیر آن در میزان مجازات در فقه امامیه واکاوی شود.

کلید واژه ها

انگیزه، عنوان جرم، میزان مجازات، فقه امامیه

العنوان: تأثیر الدافع فی ثبوت عنوان الجریمه وحدّ العقوبات فی فقه الإمامیه

الأستاذ المشرف: الدکتور حسینعلی سعدی

الأستاذ المساعد: حجه الإسلام سعید رجحان

الباحث: سید سلمان مرتضوی

الخلاصه

یستهدف القانون الإسلامی استقرار العدل والأمن فی المجتمع الإسلامی. من أهم الطرق الدینیه لتحقیق هذا الهدف تنفیذ عقوبات الشریعه الإسلامیه الغرّاء. علینا معرفه العقوبات المحدّده فی الشریعه ومعرفه المجرمین وحدّ عقوباتهم معرفهً تامًّا لأجل تنفیذٍ سلیمٍ وجدیرٍ لهذه العقوبات. دوافع الجانی من المؤشّرات التی یبدو أنّ لها تأثیر فی اعتبار الفعل جنائیا وفی اعتبار الرجل مجرمًا أو علی الأقلّ لها تأثیر فی حدّ عقوبه الجانی. موقف الدوافع التی حدّدها القانون بأنها «العله الغائیه أو الهدف أو المقصد النهائی للجانی» فی الأرکان المؤلّفه للجریمه وکذلک تأثیر الدوافع فی حدّ عقوبه المجرمین من المسائل المطروحه فی ساحه القانون الجنائی وعلم الجریمه. تتحقق الجریمه من وجهه علماء القانون الجنائی من جمع ثلاثه عناصر هی العنصر القانونی، العنصر المادی والعنصر الروحی. قد بحث علماء القانون الجنائی عن دور دافع المجرم إلی جانب نقاش هذه العناصر وکذلک تأثیره فی قدر العقوبه أقلّ أو أکثر.

یدرس الفقهاء فی فقه الإمامیه أنواع الجرائم و العقوبات و القواعد العامّه الحاکمه علیها والأحکام المختصّه بأیه جریمه فی کتب الحدود و القصاص و الدیات بالدقّه. أمّا الیوم و مع العنایه بالأرکان المؤلّفه للجریمه فی القانون الجنائی و نقاشات علماء القانون حول الدافع تُطرح هذه الأسئله و هی أنّه هل تتألّف الجریمه من العناصر الثلاثه المذکوره؟ و أنّه ما هو موقف دافع المجرم فی نظام العقوبات فی ضمن هذه العناصر للجریمه. هل یعتبر الدافع الرکن الاساس للجریمه أو یؤلِّف الدافع و سوء النیه الرکنَ الروحیَ للجریمه. و بافتراض أنّ الدافع لم یعتبر من الأرکان المؤلّفه للجریمه فی فقه الإمامیه یطرح سؤال آخر أنّه هل لدافع المجرم دور فی حدّ عقوبته و هل الدافع یسفر عن تخفیض فی العقوبه أو زیاده فیها فی وقت من الأوقات؟ یتمّ فی هذا البحث محاولهٌ لدراسه موقف الدوافع فی ثبوت عنوان الجریمه وکذلک تأثیرها فی حدّ العقوبات فی فقه الإمامیه.

الکلمات الرّئیسه: الدافع، عنوان الجریمه، حدّ العقوبات، فقه الإمامیه

Abstract

The aim of Islamic Law is to realize the justice and security in the Islamic society. One of the most consequential ways of achieving this aim is to carry out the punishments specified in Islam. To correctly and appropriately implement these punishments, it is inevitable to get clear about the crime, criminal, and the punishments allocated to the crimes in the Islamic law. One of the important elements of being criminal for an action or a person or at least determining the extent of punishment is the criminal’s motive. The role of the motive, which is defined in the law as the ultimate cause, aim or final goal of a criminal, as a constitutive part of a crime and in the limits of criminal’s punishment is considered in the criminology and criminal law. Experts of criminal law believe that the crime comprises of the legal, material, and mental components. In addition, they take the position of the criminal motive and its impact on the extent of punishment into consideration.

In the Shiite Fiqh, the general rules of all crimes and their special conditions are considered in the books of compensations and retaliation, but today regarding constitutive components of the crime and legal experts’ investigations on the criminal’s motive naturally a question passes through our minds: where is the position of the trinity of constitutive components of the crime in the Shiite Fiqh and what is the role of criminal’s motive in Shiite legal system? Can the motive be a constituent of the crime? Or is there a significant role for the criminal’s motive in the extent of the punishment? In this research, I try to investigate the role of criminal motive as the constitution of the crime and the extent of punishment from Shiite Fiqh point of view.

Keywords: the motive, the lable of the crime, the extent of punishment, Shiite Fiqh

Imam Sadiq University

Faculty of Islamic Studies, Theology and Guidance

Jurisprudence and Principle of Islamic Law

The effect of motivation in establishment of title of crime and the extent of punishment in Imami Jurisprudence

Supervisor:

Dr. Hosainali Sadie

Advisor:

Mr. Saeed Rojhan

Student:

Sayyd Salman Mortazavi

۴۳۳

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

,

دانشجو

سال نشر