پایان‌نامه: تحلیل و نقد رویکرد تفسیر عرفانی جدید امامیه (با تأکید بر آثار تفسیری کیوان قزوینی، بانوی اصفهانی و صفایی حائری)

رایگان

توضیحات

دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد

پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد پیوسته رشته الهیات، معارف اسلامی و ارشاد

گرایش علوم قرآن و حدیث

تحلیل و نقد رویکرد تفسیر عرفانی جدید امامیه (با تأکید بر آثار تفسیری کیوان قزوینی، بانوی اصفهانی و صفایی حائری)

استاد راهنما:

دکتر احمد پاکتچی

استاد مشاور:

دکتر عباس مصلایی‌پور

دانشجو:

یحیی میرحسینی

دی‏ماه  ۱۳۸۹

چکیده

یکی از گرایش‌های تفسیری مهم و پرسابقه قرآن کریم، تفسیر عرفانی است. این رویکرد تفسیری که حداقل از قرن سوم آغاز شده، در این دوران نیز به حیات خود ادامه داده است. در دوران معاصر­، با تفاسیر عرفانی خاصی مواجه هستیم که با نوع پیشین خود تفاوت‌هایی دارد. این تفاوت­ها و تمایزها به قدری است که می توان، تفسیر عرفانی را به دو شاخه سنتی (کلاسیک) و جدید (غیر کلاسیک) تقسیم نمود. تفاوت این دو روش تفسیری را می‌توان در آموزه‌ها و روش‌ها پی‌جویی نمود. در حوزه روش‌ها، باید به تلاش برای تعمیم فهم و همگانی ساختن برداشت از قرآن، اعتقاد به تدبرگرایی و تفسیر قرآن به قرآن ـ گاه بدون مراجعه به سنت تفسیری ـ و کلیدی دانستن طهارت قلب در فهم قرآن اشاره نمود. به دلیل بازآموزی در روش‌ها، با برداشت‌های جدیدی از قرآن، از سوی مفسران عرفان جدید مواجهیم که مسبوق به سابقه نبوده و نشانی از آن در سنت تفسیری موجود نمی‌باشد. آثار برجسته‌ای که بر اساس روش تفسیری عرفان جدید، در مکتب امامیه نگاشته شده‌اند، عبارتند از: تفسیر کیوان قزوینی، مخزن العرفان بانوی اصفهانی و آثار تفسیری علی صفایی حائری. به دلیل باور مفسران عرفان جدید به تعمیم فهم قرآن و ارائه پیشنهادهایی در این زمینه، و همچنین نوشتن تفسیرهایی که عامه مردم مخاطب بودند، این روش تفسیری توانست طرفداران زیادی را به خود جذب کند. بنابراین با رویکردی شایع و رو به گسترش مواجه هستیم که اثرگذاری بسیار زیادی بر فضای فکری جامعه ـ چه در سطح خواص و چه عامه مردم ـ داشته و دارد که باید به تحلیل و نقد آن پرداخت. هرچند این روش تفسیری از فواید و محاسنی برخوردار است اما از عیوب و کاستی‌هایی رنج می‌برد.

واژگان کلیدی: تفسیر قرآن، روش‌های تفسیری، تفاسیر عرفانی، عرفان جدید، کیوان قزوینی، بانوی اصفهانی، صفایی حائری

الخلاصه:

منذ فتره طویله، کان التفسیر العرفانی ولایزال یعدّ من أهمّ الاتجاهات التفسیریه للقرآن الکریم. هذا المنهج التفسیری بدأ حیاته فی القرن الثالث الهجری علی الأقل و لایزال موجوداً فی هذا الزمان. ففی العصر الحدیث، نحن نواجه بعض التفاسیر العرفانیه التی تختلف عن أسلافها فی عده امور. اعتماداً علی هذه الاختلافات بإمکاننا أن نقسم التفسیر العرفانی إلی قسمین؛ القسم التقلیدی(الکلاسیکی) والقسم الحدیث (غیرالتقلیدی). فلا یمکن تحدید میزات هذین القسمین إلا بعد دراسه تعالیمهما وأسالیبهما. المحاوله لتوسیع نطاق الفهم، وتعمیم الإستنباط من القرآن، و التأکید علی التدبر و تفسیر القرآن بالقرآن – حتی دون الرجوع إلی السنه التفسیریه التقلیدیه فی بعض الأحیان – و نقاء النفس فی فهم القرآن هی من مکوّنات حوزه الأسالیب. وفی الفتره المعاصره انطلاقاً من بعض المحاولات لاعاده النظر فی الأسالیب التفسیریه، نواجه بعض الاستنباطات الحدیثه من قِبل المفسرین العرفانیین المعاصرین، التی لم یکن لها مثیل فی السابق و لا فی السنه التفسیریه التقلیدیه. تفسیر القرآن لکیوان القزوینی، و مخزن العرفان للسیده إصفهانی و الآثار التفسیریه لعلی صفایی الحائری تعد من أبرز الکتابات التفسیریه فی المدرسه الإمامیه و التی کتبت علی أساس الاتجاه العرفانی الجدید فی تفسیر القرآن. إن هذا المنهج التفسیری حقق إنجازات کبیره فی مجال استقطاب المخاطبین والتی کانت ناجمه عن اعتقاد مفسریه بتعمیم فهم القرآن و تقدیم مقترحات فی هذا المجال و کذلک خلق آثار لتَخاطب الجمهور. ففی الفتره المعاصره مثار هذا الاتجاه، اتجاهاً رائجاً فی المجتمع، فی حین یحاول توسیع نطاقه و تشدید تأثیره على المناخ الفکری السائد فی المجتمع – سواء بین العلماء والجمهور – ولکنه لایزال یحتاج إلى التحلیل والنقد. ورغم أن هذا الاتجاه التفسیری له فوائد، لکنه لایزال یعانی من بعض النواقص و العیوب.

الکلمات الأساسیه: 

تفسیر القرآن، الاتجاهات التفسیریه، التفاسیر العرفانیه، العرفان الحدیث، کیوان القزوینی، السیده بانو الإصفهانی، علی صفایی حائری.

Abstract:

Mystical interpretation is among the old major approaches of the Quranic interpretations which has begun in the third century AH and has continued till the present age. In the contemporary period, there exist certain Imamite mystical exegetical works which differ in some aspects from that of the previous eras. They differ to the point that one may categorize the Imamite mystical interpretation into two types of classical (traditional) and non-classical (modern), methods and teachings of which differentiate them. Among the features that characterize the method of this new trend are the followings: 1) Popularizing the understanding of Qur’an, 2) having a tendency for tadabbor (a self-try to extract the very meaning of the Qur’an) as a key feature in interpretation of the Qur’an – sometimes without any utilization of the prophetic tradition, and 3) the emphasis on the purity of the heart as a key presupposition.  Due to the development in the methods, one may face some new suggestions for the interpretation of some Quranic verses, which appeared for the first time in Imamite exegetical tradition. Among the out-standing Imamite new mystical exegetical works are the Commentary of Keyvan Qazvini, Makhzan ah-Irfan of Banu Isfahani, and exegetical works of Ali Safa’i.  Since they believed in the truth of understanding of the public, and suggested some interpretive methods for them, along with their developing of some exegetical works for the public, they could draw the attention of a wide variety of groups of people, educated and non-educated, and influence the way they understand the Qur’an. Although this new method of the interpretation of the Qur’an bears some advantages over other methods, it suffers from some disadvantages as well.

Keywords:

Interpretation of Quran, Approaches of Interpretation, Mystical interpretation, New Mysticism, Keyvan Ghazvini, Banuye Isfahani, Safaee Haeri.

Imam Sadiq University

Faculty of Islamic Studies, Theology and Guidance

Continuous M.A.

Qur’an and Tradition

Title:

The Analysis and Criticism of Approaches to the New Mysticalinterpretation Imamian

(Keyvan Ghazvini, Banuye Isfahani, Safaee Haeri)

Supervisor:

Dr. Ahmad pakatchi

Advisor:

Dr. Abbas Musallaiepour

Student:

Yahya Mirhoseini

January 2011

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

,

دانشجو

سال نشر