پایان‌نامه: تعزیه به مثابه‌ی ارتباطات آیینیِ شیعه در ایران (از صفویّه تا کنون)

رایگان

توضیحات

دانشکده‌ی معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

پایان‌ نامه‌ی دوره‌ی کارشناسی ارشد معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات (گرایش مطالعات حقوقی)

تعزیه به مثابه‌ی ارتباطات آیینیِ شیعه در ایران (از صفویّه تا کنون)

مسلم نادعلی‌زاده

استاد راهنما:

دکتر ناصر باهنر

استاد مشاور:

دکتر سید مصطفی مختاباد

پاییز ۱۳۸۹

چکیده:

پیشوایانِ هر آیین و مکتبی برای ارتباط با پیروان خویش و اعلای عقاید و دانسته‌های مذهبیِ آنان، به راهکارها و ابتکاراتی دست می‌زنند. رهبران شیعه نیز در طول تاریخ، به این امر مهم اندیشیده و اقداماتی ارزنده صورت داده‌اند. بی‌تردید ابلاغ پیام‌های مذهبی در عصر فقدان رسانه‌های جمعی، جز از راه نشر و وعظ، میسّر نبوده است. درکِ این محدودیّت، شیعیان را بر آن داشت تا رسانه‌ای نو بیافرینند و ارتباطاتِ آیینی و مذهبیِ خویش را استوارتر سازند. رسانه‌ی جدید، تعزیه نام گرفت و به سرعت در میان توده‌های مردم، به جایگاهی بلند دست یافت. بررسی‌های تاریخی، از تکوین تدریجیِِ نمایش آیینیِِ تعزیه خبر می‌دهند. این فرآیند در طول قرن‌ها و با طیّ فراز و نشیب‌های بسیار به شکل‌گیریِ سنّت شبیه‌خوانی انجامید. در این سنّتِ آیینی و تأثیرگذار، نقش عناصر ارتباطی در کنار کارکردهای متنوّع، قابل توجّه است. این رساله، پس از بررسیِ کارکردهای ارتباطیِ تعزیه و مرور دیدگاههای نظری در حوزه‌ی ارتباطات آیینی، به چالش‌های فقهیِ شبیه‌خوانی پرداخته و نگارنده کوشیده است تا با مطالعه‌ی اقوال و فتاویِ علمای بزرگ شیعه در سده‌های اخیر، برای شبهات و سؤالات مورد نظر پاسخ‌هایی درخور فراهم آورد. هم‌چنین این رساله در بر دارنده‌ی سیر تاریخیِ مواضع دولت‌های حاکم بر ایران از صفویّه تا کنون، نسبت به آیین تعزیه است. نگارنده بر آن است که با نگاهی نو به شبیه‌خوانی، می‌توان زمینه‌ی رشد و گسترش بیش از پیشِ این میراث عظیم گذشتگان را فراهم نمود و از این منظر، به حفظ و استمرار هنرهای عجین‌شده با تعزیه همّت گمارد. روش مورد استفاده در این پژوهش، روش کتابخانه‌ای با تأکید بر مطالعات تاریخی ـ فقهی است.

کلیدواژه‌ها: ارتباطات، ارتباطات آیینی، ارتباطات سنّتی، تعزیه، شبیه‌خوانی، فقه

العنوان: مجالس التعزیه بصفتها إحدی وسائل الإعلام فی الطقوس  الدینیه للشیعه فی إیران(منذ الصفویّه حتی الآن)

الباحث: مسلم نادعلی زاده

الأستاذ المشرف: الدکتور السید ناصر باهنر

الأستاذ المساعد: الدکتور السید مصطفی مختاباد

الفرع الدراسی: الدراسات الإسلامیه و الثقافه و الإعلام(فرع الدراسات القانونیه)

الخلاصه:

یلجأ زعماء کل الأدیان و المذاهب إلى استراتیجیات ومبادرات للتواصل مع أتباعهم و زیاده معتقداتهم الدینیه. و قد اتّخذ زعماء الشیعه علی مر التاریخ فی هذا السبیل إجرائات جدیره بالإهتمام. و بالتأکید فی عصر غیاب وسائل الإعلام، لم یکن إبلاغ الرساله الدینیه ممکنا إلا بطریقه النشر والوعظ. و من خلال فهم هذه القیود، فقد اضطرت الشیعه لبناء وسائل إعلام جدیده لتقویه الاتصالات الدینیه الخاصه بهم. و منها وسیله إعلامیه جدیده إسمها «التعزیه» و التی حصلت علی مکانه‌ عالیه بین الناس بسرعه. الدراسات التاریخیه تشیر إلی تطور تدریجی فی فن التعزیه الدینی، ممّا أدی علی مر القرون إلی تشکیل هذا الفن التقلیدی. دور العناصر الإرتباطیه بالاضافه الى الوظائف المختلفه فی هذا التقلید الدینی و الفعال،‌ مهم جدا. و قد تناولت هذه الأطروحه، بعد دراسه الوظائف الارتباطیه لمجالس التعزیه و وجهات النظر فی مجال العلاقات الدینیه، تناولت التحدیات و الأحکام الفقهیه المتعلقه ‌بالتعزیه. لقد حاول المؤلف من خلال دراسه آراء و فتاوی کبیر علماء الشیعه فی القرون الأخیره، توفیر إستجابات مناسبه للشبهات والأسئله المتعلقه بهذا الموضوع. و أیضا درس فی هذه الرساله الإتجاه التاریخی لمواقف الحکومات الإیرانیه ـ منذ الصفویین حتی العصر الراهن ـ حول فن التعزیه. یرى المؤلف أن مع إلقاء نظره جدیده الی هذا الفن، یمکن أن ینمو و ینتشر هذا التراث العظیم أکثر فأکثر، و من هذا الموقف یمکن ان نستمر فی الحفاظ علی الفنون ذات ‌الصله بالتعزیه. الأسلوب المستخدم فی هذه الدراسه هو الأسلوب المکتبی مع الترکیز علی الدراسات التاریخیه والفقهیه.

الکلمات الرئیسیه: الاتصالات الدینیه، التقلیدیه، مجالس التعزیه، فن الشبیه، الفقه

Abstract:

The leaders of different faiths and religions innovate some ways to relate to their followers and deepen their religious beliefs and knowledge. Also, Shia leaders have thought about this important issue and acted deservedly. Undoubtedly, to impart religious messages in the era before the spread of modern mass media not  possible without publication and sermons. This limitation conducted Shias to devise new media and bolster their ethical and religious relationships. The new media was called “Taazie” and received a high position among people. Historical research shows a gradual evolution in Taaziye ritual show. After centuries and with many ups and downs, this process ended in the tradition of “Shabihkhani”. In this ritual and influential tradition, the effect of communicative factors among other functions is considerable. After surveying the communicative functions of Taazie and revision of theoretical viewpoints about ritual relationships, this thesis deals with the juridical challenges of Taazie and the author tries to answer these problems and questions by studying the remarks of well-known Shia  jurisconsults throughout the centuries. The thesis involves the historical process of governmental positions on Taazie ritual since Safavie until now. The author believes that it is possible to develop this enormous heritage of  our ancestors with a new viewpoint to Shabihkhani, and therefore try to preserve and maintain the merged arts of Taazie. The research methodology of the thesis is library research with emphasis on historical- juridical study.

Key words: communication, ritual communication, traditional communication, taazie, passion play

Imam Sadiq University

Faculty of Islamic Studies,

And Culture and Communication

Continuous M.A

Taazie,

As ritual communication in Iran

Supervisor:

Dr. Naser Bahonar

Advisor:

Dr. Seyyed Mostafa Mokhtabad

Student:

Moslem Nadalizadeh

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

,

دانشجو

سال نشر