پایان‌نامه: «بررسی مفهوم سنت در دو قرن نخست هجری »

رایگان

توضیحات

پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد

رشته معارف اسلامی و الهیات

«بررسی مفهوم سنت در دو قرن نخست هجری »

استاد راهنما: دکتر مهدی ایزدی

استاد مشاور: دکتر احمد پاکتچی

دانشجو: علی مهمان نواز

شهریور ۱۳۹۱

چکیده:

جهت کشف معنای سنت از دو راه تاریخ انگاره و معناشناسی اقدام گردیده و تلاش شده از برآیند این دو روش به معنای مقصود از مفهوم دست پیدا کرد. معناشناسی سنت با توجه به کاربردهای روایی و قرآنی و بر اساس روش جانشینی و همنشینی صورت پذیرفت. واژه سنت در روایات به معانی قانون و ضابطه، نظر و عقیده، سیره نهادینه شده در میان آحاد اجتماع در روایات وارد شده است. البته سنت در سه مورد در تقابل معنایی با واژه ای دیگر قرار گرفته است که این خود در فهم معنایی سنت موثر است که عبارتند از: سنت در مقابل بدعت، سنت در مقابل واجب، سنت در مقابل کتاب.

این واژه در کاربردهای قرآنی خویش در معانی قانون(طریقه و روش)، آداب و رسوم زندگی، امری ثابت و تکرار پذیر نیز استعمال شده است.

در نگاه انگاره ای به مفهوم سنت و تطابق معنای آن با قبل از اسلام دریافتیم سنت همان قانونی است که بر اثر توافق همگانی که در میان افراد جامعه ایجاد می کند بستری برای دوام و استمرار آن حکم را در درون جامعه مهیا می سازد. سه مولفه معنایی سنت که عبارتند از:  قانون، شفاهی بودن و ثابت بودن در هر دو نظام (قبل و بعد از اسلام) مشترک می باشند. به هر روی، معنای برداشت شده از سنت نبوی با لحاظ اینکه مسلمانان موظف بودند بر اساس این سنت عمل کنند، اگرچه در عمل عدول از سنن جاهلی محسوب می شود، ولی در معنای سنت، نشان دهنده حفظ کلیت آن معناست.

تغییرات معنایی سنت در بستر بوم های حدیثی مدینه، مکه، بصره و کوفه شکل گرفت. نخستین معنای سنت توسط اصحاب اثر مثابه سخنان پیامبر(ص) و صحابه و تابعین وسیره مسلمانان(بلاغات) معنا کردند. اصحاب حدیث گسترده بودن و نظام گسیختگی این معنا را درک کرده و به محدود نمودن دایره سنت پرداختند. سپس با ظهور اصحاب ارایت، سنت به معنای ایجاد فقهی تقدیر گرا و نظام مند شکل گرفت. در ادامه اصحاب رای کوشیدند با تکمیل کار ناتمام اصحاب ارایت،  سنت را به معنای نظام فقهی تدوین یافته با گرایش به رای گرایی پایه گذاری نمایند. در پایان نیز شافعی با گرایش به اصحاب حدیث توانست با در هم شگستن نظام بوم گرایی، سنت را به معنای احادیث مرفوع تغییر دهد.

امام صادق(ع) به جهت همزمانی با جریانات مذکور، به نقد هر دو دیدگاه اصحاب حدیث و اصحاب رای پرداخته و نقاط ضعب مکاتب ایشان را گوش زد نموده و معنای صحیح از سنت را بیان نموده اند.

کلیدواژه‌ها:

سنت، قانون، اصحاب حدیث، اصحاب رأی، بوم

العنوان: دراسه مفهوم السنه فی قرنی الأول والثانی للهجره

الأستاذ المشرف: الدکتور مهدی إیزدی

الأستاذ المساعد: الدکتور أحمد باکتجی

الطالب: علی مهمان نواز

الفرع الدراسی: الشریعه، والدراسات الإسلامیه والإرشاد

الخلاصه:

قام الباحث فی هذه الأطروحه بالکشف عن معنی السنه عن طریقین وهما: المقیاس التاریخی ودلالات السنه وحاول فی الحصول علی المطلوب باستخدام نتیجه هذین الطریقین. تم التعریف بمعانی السنه بالنظر فی استخدامها فی الروایات والآیات القرآنیه وعلی أساس منهج البدلیه و المصاحبه. وقد وردت مفرده السنه فی الروایات بمعنی القانون والمعیار، والرأی والمعتقد، والسیره المتبعه بین الشعب فی المجتمع. کما یجدر الإشاره إلی أن لمعنی السنه تعارض مع مفردات أخری فی ثلاثه مواضع وهی: السنه مقابل البدعه، والسنه مقابل الواجب والسنه مقابل الکتاب، وهذا ما یساعدنا علی فهم معنی السنه.

تم استخدام هذه المفرده فی القرآن بمعانی مختلفه وهی: القانون (الأسلوب والمنهج)، آداب الحیاه وتقالیدها، وقضیه ثابته ومتکرره.

وفی نظره مقیاسیه إلی مفهوم‌ السنه وتطابق معناها مع معناه الشائع فی فتره ما قبل الإسلام، فقد وجدنا أن السنه هی نفس قانون ناتج عن إجماع الشعب والذی یهیئ الأرضیه لاستمرار الحکم وبقائه. فی السنه ثلاثه‌ عناصر ثابته فی کلا النظامین (قبل وبعد الإسلام) وهی: القانون، والشفهیه والثبات.

لقد حدثت التغییرات فی معنی السنه بسبب الخلافات البیئیه فی مدینه النبی(ص)، ومکه، والبصره والکوفه. أصحاب الأثر هم أول من طرح معنی السنه کقول رسول الله والصحابه والتابعین وسیره المسلمین، ثم قام أصحاب الحدیث بتحدید شمول هذا التعریف نظراً لتوسعه وعدم تناسقه. فی المرحله التالیه ونتیجه لظهور الأرأیت، تم تحویل معنی السنه إلی فقه قدری ومنتظم،‌ وقد استکمله أصحاب الرأی وعرفوا السنه بمعنی نظام فقهی منتظم ومدون متجهاً إلی اختلاف الآراء. وفی النهایه، حول الشافعی بعد کسر نظام الخلافات البیئیه معنی السنه إلی الروایات المرفوعه، وذلک تقارباً إلی أصحاب الحدیث.

وکان الإمام الصادق (ع) ینقد کلا النظرتین لأصحاب الروایات والرأی، حدیث کان متزامناً مع التیارین المذکورین، ویذکرهم بنقاط ضعفهم، وبیّن المعنی الصحیح للسنه.

المصطلحات الرئیسه:

السنه، القانون، أصحاب الروایات، أصحاب الرأی، المنطقه

Abstract:

History supposition and semantics have been used to discover the meaning of Sunnah and this has been done through the resultant of these two methods. The semantics of Sunnah has been done regarding narrative and Quranic uses based on substitution and companionship methods.  In narratives, the word “Sunnah” means law, rule, opinion and institutionalized life among all the people in society. Sunnah has semantic confrontation with three other words which are effective in the semantic understanding of Sunnah. These three words include: Sunnah v. Heresy, Sunnah v. Duty and Sunnah v. Sacred book.

Also, this word has been used in its Quranic uses which means rule, the popular customs and a repeated and steady thing.

Considering the supposition view about the concept of Sunnah and the adaptation of its meaning, we found that Sunnah is the law which provides grounds for durability and continuity of that law by means of public consent: Law, being oral and being steady, az the three semantic indexes of Sunnah, are common in these two systems(before and after Islam).

The semantic changes of Sunnah occurred under conditions set by Hadith in Medina, Mecca, Basra and Kofeh. The first meaning of Sunnah was defined as the speeches of the Holy prophet of Islam (P.B.U.H) and his companions and followers. The companions of Hadith understood that this meaning was widespread and unsystematic and they were limiting its scope. Then, with the advent of the companions of Hadith – Sunnah which means systematic and fatalistic Islamic jurisprudence- was formed. Trying to complete the incomplete work of companions of Hadith, the companions of opinion defined Sunnah as a compiled system relating to Islamic Jurisprudence tending to opinion. Finally, tending to the companions of Hadith,Shafei could change the meaning of Sunnah as unacceptable ahadith by changing localism.

Imam Sadigh(P.B.U.H.)- who lived at the same time with the above- mentioned movements- criticized the view of companions of Hadith and companions of opinion and pointed out their weak points and also, he talked about the correct meaning of Sunnah.

Keywords: Sunnah, the companions of Hadith, the companions of opinion, localism

Imam Sadiq (A.S.) University

Faculty of Theology, Islamic Studies & Guidance

A Thesis Presented for the Degree of Master of Art in Theology

Studying the concept of tradition in two first century AH

    Supervisor:

 Dr. Mahdi Izadi

Advisor:

Dr. Ahmad Pakatchi     

Student:

Ali Mehmannavaz

September 2012

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

استادان راهنما و مشاور

,

دانشجو

سال نشر