دروس و منابع حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها

پایان‌نامه:

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تبیین عرفی گرایی و فرایند شکل گیری جمهوری اسلامی ایران، بر نقد و ارزیابی نطریه های عرفی گرایی در جمهوری اسلامی ایران متمرکز شده است و بر آن است تا دریابد که جمهوری اسلامی ایران تا چه میزان از عرفی شدن متاثر بوده است. در بررسی این امر، عرفی گرایی در سه ساحت باور، ساختار و رفتار مورد توجه قرار گرفته است. عرفی گرایان با تحلیل انفسی از اندیشه اسلامی در حوزه جمهوریت و اسلامیت در پی تفسیری سکولاریستی از فلسفه سیاسی اسلام و عرفی سازی نظام جمهوری اسلامی ایران هستند. در خلال مباحث، این نتیجه بدست آمد که نظام باور در جمهوری اسلامی ایران تمایزی اساسی با نظام باور در اندیشه سکولار داشته و نظام اندیشه گی جمهوری اسلامی ایران از عرفی گرایی تاثیر قابل توجهی نپذیرفته است. در سطح ساختار، هر چند جمهوری اسلامی ایران، بطور نسبی از عرفی گرایی تاثیر پذیرفته است، اما این ساختارها و نهادها که ناشی از تجربه بشری است، تحت اشراف و نظارت ساختار و نهادهای دینی قرار دارند. و تحلیل برخی عرفی گرایان در این زمینه به طور نسبی و در پاره ای از ابعاد پذیرفته است. با بررسی دیدگاه عرفی گرایان در حوزه ساختار این نتایج به دست آمده است:

برخلاف دیدگاه سکولارها، اسلام دارای نظام سیاسی، اقتصادی و فرهنگی است و این نظام ها با آن چه در اندیشه سکولاریستی مطرح است متفاوت است و بر اساس تجربه جمهوری اسلامی ایران می توان از مدل مردم سالاری با شاخص های؛ مشروعیت الهی  مشارکت مردمی، آزادی، برابری، عدالت محوری و خدمت مداری سخن گفت. و در مقابل اندیشه عرفی گرایی با طرح دموکراسی بر شاخص هایی چون مشروعیت مردمی، کثرت گرایی سیاسی، آزادی و برابری تاکید دارد. هر یک از دو اندیشه اسلامی و عرفی گرایی دارای نظریه های متمایزی در زمینه توسعه و پیشرفت می باشند و طراحی نظریه پیشرفت با توجه به متغیرهایی چون شرایط بومی ایران، اندیشه اسلامی و دانش بشری امری ضروری است. تمایز دو نظام فکری در ساختار حقوقی نیز بیانگر مرجعیت اسلام در قانون گذاری است. در حالی که در تحلیل سکولارها حقوق بشر مرجع نهایی وضع و اجرای قانون به شمار می رود. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران دارای دو بخش قوانین ثابت و متغیر بوده و قوانینی که به اسلامیت نظام برمی گردد تغییر ناپذیر است.

بررسی تاثیر عرفی گرایی بر حوزه رفتار در جمهوری اسلامی ایران، نیز نشان می دهد که عرفی شدن در حوزه رفتار فردی (نخبگان)موجب ریزش و رویش نیروها گردیده است. بر این اساس دیدگاه سکولارها در این زمینه به طور نسبی قابل پذیرش است. در ادامه دیدگاه عرفی گرایان پیرامون گروه ها، احزاب سیاسی و صورت بندی جریان های سیاسی؛ نقد و ارزیابی شده و میزان تاثیرآن بر رفتار شهروندان نیز مورد بررسی قرار گرفته است. نتیجه پژوهش این بخش نشان می دهد، عرفی گرایی در سه سطح رفتار نخبگان، احزاب سیاسی و شهروندان موجب ریزش و رویش گردیده است.

کلید واژه ها: عرفی گرایی، جمهوری اسلامی ایران، فلسفه سیاسی اسلام، جمهوریت، اسلامیت، انقلاب اسلامی ایران

عنوان الأطروحه: العلمانیه وعملیّه تکوین الجمهوریّه الإسلامیّه

الأستاذ المشرف: الدکتور فرشاد شریعت

الأستاذ المساعد الأول: الدکتور جلال درخشه

الأستاذ المساعد الثانی: الدکتور اصغر افتخاری

الطالب: محمد جواد نوروزی

الفرع الدراسی: الدراسات الاسلامیه والعلوم السیاسیه

الخلاصه:

یرکز هذا البحث علی نقد نظریّات العلمانیه وتقییمها فی الجمهوریه الإسلامیه الإیرانیه بغرض تبیین العلمانیه وعملیه تکوین الجمهوریه الإسلامیه الإیرانیه ویحاول أن یلحظ مدى تأثر الجمهوریه الإسلامیه الإیرانیه من العلمانیه. قد عُنِی بالعلمانیه فی دراسه هذه المسأله فی ثلاث مجالات: العقیده، البنیه، التصرف. یحاول العلمانیون أن یفسّروا الفلسفه السیاسیه للإسلام تفسیرًا علمانیًّا وأن یعدوا نظام الجمهوریه الإسلامیه الإیرانیه نظاما علمانیًّا وذلک بواسطه تحلیل أنفسی من التفکر الإسلامی فی مجال الجمهوریه والإسلامیه. حصلت خلال المباحث هذه النتیجه أن نظام العقیده فی الجمهوریه الإسلامیه الإیرانیه یباین نظام العقیده فی الفکر العلمانی بونا أساسیا وأن نظام العقیده فی الجمهوریه الإسلامیه الإیرانیه لم یتأثر من العلمانیه تأثرا جدیرا بالاهتمام. نظام الجمهوریه الإسلامیه الإیرانیه وإن تأثّر فی الجمله، من العلمانیه فی مجال البنیه إلا أن هذه الهیاکل والمؤسسات الناشئه عن التجربه البشریه تحت إشراف ورقابه الهیاکل والمؤسسات الدینیه ویُقبَل فی الجمله تحلیل عده من العلمانیین فی نبذه من المجالات. حصلت هذه النتائج فی مجال البنیه فی دراسه نظریه العلمانیین:

خلافا لنظریه العلمانیین، إن الإسلام یحوز نظاما سیاسیا واقتصادیا وثقافیا وتُباین هذه الأنظمه ما یُخَطّ فی الفکر العلمانی ویمکن التحدث عن نموذج الدیموقراطیه مع مؤشرات المشروعیه الإلهیه والمشارکه الشعبیه والحریه والمساواه ومحوریه العدل ومحوریه الخدمه علی أساس تجربه الجمهوریه الإسلامیه الإیرانیه. یؤکّد التفکیر العلمانی باقتراح الدیموقراطیه فی مقابله ذلک علی مؤشّرات نحو مشروعیه شعبیه، التعددیه السیاسیه، الحریه والمساواه. یحوز کل من الرأیَین الإسلامی والعلمانی نظریات متباینه فی مجال التنمیه والتطور وتخطیط نظریه التطور امر ضروری بالنظر إلى مؤشّرات نحو ظروف إیران الوطنیه والتفکیر الإسلامی والعلم البشری. تَبایُن النظامَین الفکریَین فی البنیه القانونی أیضا یُبیّن مرجعیه الإسلام فی التقنین. فی حال أن فی تحلیل العلمانیین إن المرجع الغایی فی التقنین والإجراء هو حقوق الإنسان. القانون الأساسی للجمهوریه الإسلامیه الإیرانیه ذو قسمین: قسم ثابت وقسم متغیر ولا تتغیر القوانین التی ترجع إلی إسلامیه النظام.

تُعلِن دراسه تأثیر العلمانیه فی مجال التصرف فی الجمهوریه الإسلامیه الإیرانیه أیضا عن أن العلمانیه فی حقل التصرف الشخصی (النخب) أسفرت عن انهیار القوات وتنمیتها. بناء على هذا فإن نظریه العلمانیین مقبوله فی الجمله. قد نُقِدت و قُوِّمت نظریه العلمانیین حول الجماعات والأحزاب السیاسیه وتکوین التیارات السیاسیه فی تتمه البحث وقد بُحث مدى تأثیرها على تصرفات المواطنین. نتیجه دراسه هذا القسم تکشف عن أن العلمانیه أسفرت عن الانهیار والتنمیه فی ثلاث مجالات: تصرفات النخب والأحزاب السیاسیه والمواطنین.

المفردات الرئیسه: العلمانیه، الجمهوریه الإسلامیه الإیرانیه، الفلسفه السیاسیه للإسلام، الجمهوریه، الإسلامیه، ثوره إیران الإسلامیه.

ABSTARCT

The present study, with the aim of explaining secularism and formation process of Islamic Republic of Iran (IRI), has focused on the review and evaluation of theories of secularism in the IRI and wants to find out how much the IRI has been influenced by secularism. To do so, secularism has been investigated in three realms of belief, structure and behavior of the Islamic Republic of Iran. The Secularists, by the humanistic analysis of Islamic thoughts in the realm of republicanism and Islamism, want to provide a secular interpretation of political philosophy of Islam and secularization of the IRI system.

In the process of discussions, it is concluded that the system of beliefs in the IRI is fundamentally distinct from that in secularist thought, and the intellectual system of the IRI has not considerably been influenced by secularism. Although the IRI at the structure level has relatively been affected by secularism, those structures and institutions which are conventional and inspired by human experience are controlled and supervised by religious structures and institutions. The analyses presented by some secularist authors in this regard are to some extent and in some aspects acceptable.

By examining the secularists’ views in the field of structure, the following conclusions have been drawn: contrary to the secularists’ view, Islam enjoys political, economic and cultural systems, and these systems are distinct from those found in secular thought, and based on the IRI experience, we may speak of a model of democracy with the characteristics: of divine legitimacy, public participation, freedom, equality, justice, and serving people. In contrast, the secularist thought, by suggesting democracy, emphasizes on public legitimacy, political pluralism, freedom, and equality. Each of the Islamic discourse and the secularist one have divergent theories on development and progress, and it is necessary to consider variables such as the local conditions of Iran, Islamic thought and human knowledge in designing the theory of progress. The distinction of the two abovementioned thought systems also indicates the authority of Islam in legislation, whereas the secularists analysis the human rights are the final authority for passing and implementing the laws. The IRI Constitutional Law consists of two sections: the fixed laws and the changeable ones and those laws referring to the Islamic basis of the regime are immutable.

To study the effect of conventionalism on the field of behavior in the IRI shows that secularism in the field of individual behavior (elites) has led to a decrease or increase in the number of the forces. Accordingly, the secular perspective in this field is relatively accepted. Then secularists’ views related to social groups, political parties and the formation of political trends have been reviewed and evaluated here and also a review of the secularists’ views and the degree of its effect on citizens has been mentioned. The result of the research of this section shows that secularism has decreased and increased at three levels of the elites’ behavior, political parties, and the citizens.

Keywords: secularism, the Islamic Republic of Iran (IRI), political philosophy of Islam, Republicanism, Islamism, the Islamic revolution of Iran;

Imam Sadiq University

A thesis

Presented for the

Degree of Phd in

Political Science (Political socilogy)

Faculty of Islamic Studies and Political Science

Secularism and formation process of Islamic Republic of Iran

Student:

Mohammad Javad Noruzi

Supervisor:

Dr. Farhad Shriat

Advisor:

Dr. Jaalal Dorakhshah

Dr. Asghar Eftekhari

June 2010