پایان نامه:بررسی و نقد آراء تفسیری شورای نگهبان در پرتو مکاتب تفسیری

رایگان

توضیحات

دانشکده معارف اسلامی و حقوق

پایان نامه کارشناسی ارشد پیوسته رشته معارف اسلامی و حقوق

گرایش حقوق عمومی

بررسی و نقد آراء تفسیری شورای نگهبان در پرتو مکاتب تفسیری

استاد راهنما:

دکتر محسن اسماعیلی

اساتید مشاور:

دکتر توکل حبیب زاده

دکتر احمد پاکتچی

دانشجو:

محمدرضا اصغری شورستانی

زمسان ۱۳۹۲

چکیده

شورای نگهبان به موجب اصل ۹۸ قانون اساسی مرجع صالح برای تفسیر رسمی و لازم‌الاتباع از قانون اساسی است. در چگونگی تفسیر قانون اساسی رویکردهای متعددی میان اندیشمندان و حقوقدانان وجود داشته و دارد. برخی معتقدند که تفسیر قانون باید تنها با در نظر گرفتن متن قانون و مراد قانون‌گذار صورت پذیرد؛ اما برخی دیگر با این استدلال که اکتفا به متن و مراد مقنن پاسخگوی همه اقتضائات اجرای قانون نیست؛ معتقدند که باید علاوه بر بهره‌گیری از متن قانون از رویکردهای دیگری نظیر غایت‌گرایی- که نظر به غایت تقنین دارد-؛ مصلحت‌گرایی- که مطابق آن باید به تبعات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی متعاقب تفسیر توجه نمود- و رویکردهای دیگر از این دست، نیز بهره برد. هر چند شورای نگهبان، مراد از تفسیر را بیان مراد مقنن دانسته و در عمل نیز بر این موضع پای فشرده است، اما با دقت در نظرات تفسیری، مشورتی و رویه‌ای  این نهاد- که در مقام تأیید یا رد مصوبات مجلس ابراز داشته است- مشاهده می‌شود که بهره‌گیری این نهاد از رویکرد غایت‌گرایی ذیل اصل حاکمیت موازین شرع از وزن بیشتری نسبت به سایر رویکرد­های تفسیری برخوردار است. از آنجا که قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر آموزه‌های کتاب و سنت تدوین شده است، می‌توان بهره‌گیری شورای نگهبان از رویکرد مزبور را موجه و قابل دفاع دانست. در عین حال باید توجه داشت که قانون اساسی میثاق ملی بوده و متضمن صلاحیت­های فرمانروایان و حقوق و تکالیف فرمانبران می‌باشد. از این رو باید از تفسیر قانون اساسی بدون تعیین ضوابط دقیق و روشن و یا به اقتضای برخی از مصالح گذرا اجتناب نمود. همچنان که نباید با جمود بر الفاظ قانون اساسی و در نظر نگرفتن اقتضائات زمانه زمینه طرد قهری قانون اساسی را فراهم آورد؛ بلکه باید تفسیر قانون را به نحوی انجام داد که پویایی و پایایی آن توأمان حفظ گردد.

کلیدواژگان

تفسیر قانون اساسی، شورای نگهبان، مکاتب تفسیری، منشأگرایی، غیرمنشأگرایی، غایت‌گرایی، اصل حاکمیت شرع

العنوان: دراسه و نقد تعلیقات تفسیریه لمجلس صیانه الدستور فی ضوء المدارس التفسیریه

الأستاذ المشرف: الدکتور محسن اسماعیلی

الأستاذان المساعدان: الدکتور توکل حبیب زاده/ دکتور أحمد باکتجی

الباحث: محمدرضا أصغری شورستانی

الخُلاصه

یعدّ مجلس صیانه الدستور وفقاً للماده ۹۸ من الدستور مرجعاً للتفسیر الرسمی و الملزم للدستور. توجد عده مناهج بین العلماء و الحقوقیینلمنهجیه تفسیر الدستور. یعتقد البعض أن القانون ینبغی أن یفسر بالنظر إلی نصّ القانون ونیه المشرع فحسب، لکن آخرین یرون أن الاعتماد على النص و النیه للمشرع لا یلبی جمیع احتیاجات إنفاذ القانون و یعتقدون أنه بالإضافه إلى استخدام نص القانون لابدّ أن نستخدم طرق أخرى مثل القدریه-التی تشیر إلی غایه التشریع- أو البراغماتیه- التی تعتقد بان التفسیر ینجز بالنظر إلی التداعیات السیاسیه والاجتماعیه والاقتصادیه – و یجب أیضا أن ننتفع من طرق أخرى من هذا النوع. على الرغم من أنه یعتقد مجلس صیانه الدستور أن الهدف من التفسیر هو تعبیر عن نیه المشرع و من الناحیه العملیه و أصر على هذا الموقف أیضاً؛ لکن بالتدقیق فی تعلیقاته التفسیریه، التشاوریه والتنفیذیه – التی تم التعبیر عنها فی الاتفاق أو الاختلاف مع قرارات البرلمان- لوحظ أن استخدام منهج القدریه من قبل هذه المنظمه وفقاً لمبدأ سیاده الشریعه یرجح علی الکثیر من الأسالیب التفسیریه الأخرى. بما أن دستور جمهوریه إیران الإسلامیه تم تدوینه على أساس تعالیم القرآن والسنه، فاستخدام المنهج من قبل مجلس صیانه الدستور یمکن اعتباره مبرراً و یمکن الدفاع عنه؛ لأن متطلبات الزمان والمکان هی قضیه أساسیه فی فهم الشریعه ولکن من ناحیه أخرى تجدر الإشاره إلى أن الدستور هو المیثاق الوطنی و ینطوی على حقوق و واجبات الحُکّام و المرؤوسین، لذلک یجب التجنب من تفسیره دون تحدید معاییر واضحه و دقیقه و وفقا لبعض المصالح المؤقته. کما لا ینبغی لنا أن نوفر الأرضیه لرفض الدستور الجبری من خلال الجمود علی کلمات الدستور و تجاهل متطلبات العصر؛ ولکن یجب علینا تفسیر القانون بطریقه حتی نتاکد من دینامیته و الموثوقیته فی نفس الوقت.

کلمات الدلیله

تفسیر الدستور، مجلس صیانه الدستور، مدارس التفسیر، التأصیلیه، غیرالتأصیلیه، القدریه، مبدأ سیاده الشریعه.

Abstract

Guardian Council, according to Article 98 of the Constitution, is the competent authority for official and binding interpretation of the constitution. Several approaches have existed, among scholars and jurists, in the interpretation of the Constitution. Some believe that the law should be interpreted only with regard to the exact text of law  and the intention of  legislator;  while others, arguing that this approach does not meet all of the requirements of law enforcement, believe that in addition to  making use of the text of law, we should also benefit from other approaches such as Purposivism – which  considers the purpose of legislation, pragmatism according to which  the political, social and economic consequences, pursuant to the interpretation, should be considered.

Although the Guardian Council believes that the purpose of interpretation is expressing  the legislator’s intention and in practice  has insisted on this position as well, with scrutiny in its interpretive, consultative and procedural opinions- expressed in  confirming or  rejecting the acts of parliament(Majlis) – it is observed that the use of  purposive approach, by this body, under the principle of sovereignty of religious commandments (Sharia), weighs more than other interpretive approaches. Since the Constitution of the Islamic Republic of Iran is codified based on the teachings of the Quran and Sunnah, using this approach by Guardian Council can be considered justifiable  and defensible; because the requirements of any era  is the key issue in understanding  of Sharia.  On the other hand it should be noted that the Constitution is the national covenant and involves the competences of rulers and rights and duties of the citizens, so interpreting the constitution without determining concise and clear standards or interpreting it to meet some temporary expediencies should be avoided. As we shouldn’t provide the ground for coercive rejection of the Constitution by dogmatizing on the Constitution’s exact words and ignoring the requirements of the era, we should interpret the law in a manner that its dynamics and permanency be assured simultaneously.

Keywords

Interpretation of the Constitution, Guardian Council, schools of interpretation, Originalism, Non-originalism, Purposivism, principle of sovereignty of Sharia.

Imam  Sadiq University

Faculty of  Islamic Studies and Law

A thesis presented for the degree of master of art in Law

  (Public law)

Review and critique of interpretive comments of Guardian Council in the light of interpretive schools

Supervisor:

Dr. Mohsen Esmaeili

Advisors:

Dr. Tavakkol Habib Zadeh

Dr. Ahmad Pakatchi

Student:

Mohammadreza Asghary shoorestani

Winter 2014

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

, ,

دانشجو

سال نشر