پایان‌نامه:اصول و روش های عملیات روانی در سیره علوی (با تاکید بر جنگ های صفین، جمل و نهروان)

رایگان

توضیحات

دانشگاه امام صادق علیه السلام

دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

گرایش مطالعات سیاستگذاری

اصول و روش های عملیات روانی در سیره علوی

(با تاکید بر جنگ های صفین، جمل و نهروان)

استاد راهنما: دکتر حسن بشیر

استاد مشاور: حجت الاسلام دکتر الویری

دانشجو: حسین همازاده ابیانه

بهمن ۱۳۹۱

چکیده:

«عملیات روانی» پیشینه ای طولانی در تاریخ بشری دارد و از آنجا که نسبت مستقیم با پیروزی در جنگ ها و کسب قدرت دارد همواره مورد توجه اصحاب قدرت و حکومت بوده است. این پایان نامه کوشیده است با عنایت به اهمیت و کارکرد روز افزون «عملیات روانی» در عصر جدید و با توجه به حجیت سیره معصومین(ع)، با نگاهی میان رشته ای دو حوزه تخصصی «عملیات روانی» و «تاریخ اسلام» را مورد واکاوی قرار دهد.

هر کدام از دو حیطه تخصصی یعنی «عملیات روانی» و «تاریخ اسلام» فصلی مجزا را به خود اختصاص داده اند که در فصل مربوط به عملیات روانی مفاهیم همجوار عملیات روانی نظیر تبلیغ، پروپاگاندا، اقناع، جنگ سرد، افکار عمومی، جنگ سیاسی و همچنین منابع و تعاریف تخصصی «عملیات روانی» مورد بازخوانی قرار گرفته و نهایتا در رویکردی تلفیقی تعریف پیشنهادی «عملیات روانی» ارائه شده است. در ادامه همچنین سطوح و اهداف و تکنیک های عملیات روانی مورد بررسی قرار گرفته اند. هدف از نگارش این فصل، بنانهادن چارچوب نظری پژوهش مبتنی بر رهیافت ارتباطات متقاعدگرانه به عنوان محور اصلی مفاهیم همجوار عملیات روانی و به دست آمدن نگاه تخصصی و دقیق و افزایش روایی پژوهش جهت مراجعه به منابع تاریخی بوده است.

در حوزه تخصصی دوم یعنی «تاریخ اسلام» نیز تمرکز اصلی این پژوهش بر دوران حکومت امیرالمومنین علی(ع) به ویژه سه جنگ جمل، صفین و نهروان بوده و تلاش شده است با در نظر گرفتن شرایط زمانی دهه چهل هجری قمری و بر اساس روش موردکاوی تکنیک های روانی به کارگرفته شده در جنگ های حضرت با ناکثین، قاسطین و مارقین (از سوی طرفین) مورد بازخوانی قرار گیرد. تلاش جهت بازگرداندن سران مخالفین، اعزام دیپلمات و مذاکره با رئوس فتنه، تلاش جهت روشن شدن (شفاف سازی) فضا و ریزش بدنه معارضین و تثبیت سپاه خودی، ایجاد رعب در دل دشمن، موضع تهاجمی نسبت به دشمن، مبارزه تن به تن، تشجیع سپاه خودی و تحقیر دشمن، تهاجم به قلب سپاه دشمن، تعیین هدف و پافشاری بر آن، تشویق به جهاد در راه خدا و نکوهش بازماندگان از آن، ارجاع دائم سپاهیان به مبانی دینی جهاد، دفع کید دشمن به مثل آن‏، رسواسازی فرماندهان ارشد سپاه دشمن در منظر عمومی، رجزخوانی، تکریم سپاهیان خودی و ایجاد رقابت برای جهاد، بهره برداری از ساختار قبیله ای و جو عمومی لشکر جهت دفع کید دشمن، اسکات خصم (ساکت کردن دشمن)، یادآوری و شبیه سازی دوران پیامبر و… برخی از این تکنیک ها هستند.

نتایج نهایی این پایان نامه در قالب استخراج اصول اخلاقی و چارچوب دینی بهره مندی از تکنیک های عملیات روانی در فصل پنجم پایان نامه جمع بندی شده و به رشته تحریر در آمده اند. عدم جواز توهین و هتک حرمت، صداقت و راستى، نفى حیله و نیرنگ، پرهیز از تطمیع، پایبندى به عهد و پیمان، عدم جواز آغاز به جنگ، اتمام حجت پیش از آغاز جنگ، رعایت کرامت انسانی، رعایت حقوق اولیه انسانی حتی در مقابل دشمن مهمترین این اصول هستند.

کلمات کلیدی: عملیات روانی، افکار عمومی، ارتباطات متقاعدگرانه، اقناع، تاریخ اسلام، جنگ نرم، اخلاق جنگ

العنوان: أسالیب ومناهج العملیات النفسیه فی سیره الإمام علی علیه السلام: دراسه حاله حرب صفین، والجمل والنهروان

الأستاذ المشرف: الدکتور حسن بشیر

الأستاذ المساعد: الدکتور محسن ألویری

الطالب: حسین همازاده أبیانه

الفرع الدراسی: الدراسات الإسلامیه‌ والثقافه والاتصالات

ملخّص

تتمیّز لـ«العملیات النفسیه» بسابقه طویله فی تاریخ البشریه کما تمتاز بعنایه أصحاب القدره و الحکومات بسبب علاقتها المباشره بالنصر أو الهزیمه فی الحروب وکسب القدره. قام الباحث فی هذه الأطروحه بدراسه مجالی «العملیات النفسیه» و «تاریخ الإسلام» بنظره متعدده التخصصات و ذلک بالنظر إلی أهمیه «العملیات النفسیه» و دورها المتزاید فی العصر الحالی و حجیه سیره المعصومین فی هذا المضمار.

تم تخصیص فصل مستقل لکل من حقلی «العملیات النفسیه» و «تاریخ الإسلام» فی هذه الأطروحه، کما تمت دراسه المصطلحات المرادفه مع العملیات النفسیه کالتبلیغ (الدعوه)، و الدعایه، و الإقناع، و الحرب البارده، و الرأی العام، و الحرب السیاسیه و کذلک التعاریف الخاصه بالعملیات النفسیه و مصادرها فی الفصل الخاص بها، و فی النهایه قدّمنا التعریف المقترح للعملیات النفسیه فی ضوء الاتجاهات المطروحه، ثم درسنا مستویات العملیات النفسیه و أهدافها و أسالیبها. إن الهدف من هذا الفصل هو بناء إطار نظری للبحث مبنی علی العلاقات الإقناعیه کالمحور الرئیس للمفاهیم المرادفه مع العملیات النفسیه و کذلک الحصول علی نظره تخصصیه دقیقه و زیاده صحه الدراسه من أجل مراجعه المصادر التاریخیه.

وفی المجال التخصصی‌ الثانی وهو «تاریخ الإسلام» کان الترکیز علی فتره ولایه أمیرالمؤمنین علی بن أبی طالب علیه السلام تأکیدا علی حروب الجمل و صفین والنهروان و حاول الباحث أن یقوم بإعاده النظر فیها و ذلک عبر العنایه بالظروف الزمنیه للأربعینات الهجریه واعتماداً علی منهج دراسه حاله الأسالیب النفسیه المستخدمه فی قتال أمیرالمؤمنین ضد الناکثین و القاسطین و المارقین (من قبل الطرفین). وفیما یلی بعض من هذه الأسالیب: المحاوله لاستیعاد قاده‌ المعارضین، إرسال المندوبین و التفاوض مع قاده الفتنه، السعی لشفافیه القضایا و تقلیل قوی المعارضه و تقویه الجیش، إرعاب العدو و اتخاذ موقف هجومی أمامه، خوض معرکه ضاریه، تشجیع الجیش وإذلال العدو، الهجوم إلی قلب جیش العدو، تحدید الهدف و الإصرار علیه، التشجیع للجهاد فی سبیل الله و لوم من یرفضه، دلاله القوات الدائمه إلی أسس الجهاد الدینیه، الرد المماثل علی مکاید العدو، فضح کبار قاده جیش العدو عند الرأی العام، التفاخر أمام العدو، تقدیر قوات الجیش و خلق جو المنافسه للجهاد، استثمار النظام الطائفی و الجو العام للقوات للرد علی مکاید العدو، إسکات العدو، تذکر فتره رسول الله صلی الله علیه و آله و خلق بیئه تشبهها و… .

و فی النهایه تم جمع النتائج الحاصله عن هذا البحث فی إطار المبادئ الأخلاقیه و الأطر الدینیه لاستثمار أسالیب العملیات النفسیه فی الفصل الخامس من هذه الأطروحه. و من أهم هذه المبادئ هی: عدم جواز الوهن و انتهاک الحرمه، الصدق، نفی الکید والغدر، اجتناب الإغراء، الالتزام بالمواثیق و العهود، عدم جواز البدء بالحرب، إتمام الحجه قبل بدء الحرب، احترام کرامه الإنسان، و احترام حقوق الإنسان الأساسیه حتی فی مواجهه العدو.

المفردات المفتاحیه: العملیات النفسیه، الرأی العام، العلاقات الإقناعیه، الإقناع، تاریخ الإسلام، الحرب الناعمه، أخلاق الحرب

Abstract:

“Psychological operation” has a long history in human history and governments have always paid attention to it as it is connected directly to victory in wars and gaining power. With the growing psychological operation in new era and considering the authority of Imams’ Approach, this thesis has given an interdisciplinary analysis of “psychological operation” and “history of Islam”.

Each of these fields contains two whole chapters. In Psychological Operation chapter, adjacent concepts of psychological operation like propaganda, persuasion, cold war, public opinion and political war are covered. Resources and community definitions of “psychological operation” have been studied, too. At the end, the concept of psychological operation has been interpreted through these related concepts and community resources. In the following, levels and goals and techniques of psychological operation are analyzed according to the topic. The main purpose of this chapter is to establish a theory and research framework based on convincing communication approach as the axis for equivalent psychological operations and to achieve a professional and precise view and to increase the recitation of the research to refer to historical resources.

“History of Islam” chapter ,which is the second field of study, is concentrated on Imam Ali’s ruling, especially during Jamal, Seffin and Nahravan wars and psychological techniques used by Imam Ali (P.B.U.H) when confronting traitors, anti-justice groups and rogues according to the situation in the 40th AH. Some of these techniques are the endeavor to return the opposition leaders, to send diplomats and to negotiate with the leaders of the insurrection, to try to clarify the air and to defect oppositions from their cult and stabilize his own army, to implement fear in enemy’s army, offensive position against enemy, hand to hand combat, to raise spirit in his own army and to belittle the enemy, to targete the heart of the enemy, to determine the goal and to insist on it, to encourage Jihad for God and to blame those ignoring it, to constantly refer the members of the army to religious principles of Jihad, to repell enemy’s deception in the same manner, to scandalize senior commanders of the enemy’s army in public, to boast, to admire the members of his own army and to create the competition for Jihad, to use ethnic ties and the present atmosphere of the army to repel enemy’s deception, to make them stand idly, to reminde Prophet’s era and try to simulate those days.

Final results of the thesis are written in the form of ethical principles and religious framework of using psychological warfare techniques in the fifth chapter. Most important principles are, not letting insult and disrespect, honesty and integrity, refusing deception, avoiding bribing, staying committed to oath and vow, not letting the war to break out, seeking alternatives before entering a war, respecting human dignity even toward the enemy.

Keywords: Psychological operation, Public opinion, Persuasive communication, Persuasion, History of Islam, Soft war, Ethics of war.

Imam Sadiq University

Faculty of Islamic Studies and Culture and Communication

Continuous M.A thesis in Islamic Studies and Culture and Communication Field

Policy making studies area

Principles and Methods of Psychological Operation as Performed by Imam Ali (P.B.U.H) with the emphasis on Seffin, Nahravan and Jamal wars

Supervisor:

Hassan Bashir

Advisor:

Mohsen Alviry

Student:

Hossein Homazadeh Abiane

Feburary 2013

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

,

دانشجو

سال نشر