دروس و منابع حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها

پایان‌نامه: عملگرایی در رفتار سیاسی امام خمینی(رحمه الله علیه)

دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد پیوسته رشته معارف اسلامی و علوم سیاسی

تحت عنوان:

عملگرایی در رفتار سیاسی امام خمینی(رحمه الله علیه)

استاد راهنما:   دکتر غلامرضا خواجه‌سروی

استاد مشاور: دکتر ناصر جمالزاده

محمد اسماعیل پسندیده

مهرماه ۱۳۹۰

چکیده

انقلاب ۱۳۵۷ در ایران، دنیا را متوجه رهبری کرد که برخلاف دیگر هم مسلکان روحانی خود، درس وبحث حوزه را از سطوح حوزه‌های علمیه فراتر برد و باعث سرنگونی حکومت پادشاهی ۲۵۰۰ ساله در ایران شد.

کشاندن بحث‌های تئوریک حوزوی به اجتماع و عرصه عمل و کاربردی نشان دادن آن‌ها، تأکید بر قوانین اجتماعی و حکومتی اسلام، و تلاش برای استقرار احکام اسلام در سطح حکومت، نشان می‌داد که امام خمینی (ره) سر سازش با طاغوت و غاصبان حکومت را نداشته و فقه را با اعتقاد کامل، تئوری اداره زندگی از گهواره تا گور دانسته و بدان عمل می‌کردند.

عملگرا بودن حضرت امام و محصور نبودن ایشان در عرصه تئوریک، ایشان را در ظاهر نزدیک به مبانی عملگرایی معادل پراگماتیسم نشان می‌دهد؛ اما بررسی مؤلفه‌های مؤثر در نوع عملگرایی حضرت امام، نشان از اختلافات فاحش میان این دو نوع عملگرایی دارد. وجود مؤلفه‌هایی مانند تکلیف‌ و وظیفه‌ی الهی، در نظر گرفتن مصلحت، اعتقاد به جهاد و وجوب حفظ نظام، از مؤلفه‌هایی است که در عملگرایی حضرت امام محوریت داشته و در عین حال نسبتی با پراگماتیسم ندارد.

در عملگرایی معادل پراگماتیسم، تنها عمل معطوف به نتیجه است که اهمیت محوری دارد، در حالیکه در نوع عملگرایی امام خمینی، عمل به تکلیف الهی است که محوریت داشته و دیگر امور فرع بر آن قرار دارد.

پایان نامه حاضر به بررسی نوع عملگرایی حضرت امام و نسبت آن با پراگماتیسم می‌پردازد. برای نیل به این مقصود ابتدا به بررسی مبانی پراگماتیسم پرداخته شده، سپس با بررسی ده مورد از اقدامات و تصمیمات مهم و مبنایی حضرت امام در سالهای قبل و پس از انقلاب، مؤلفه‌های عملگرایی حضرت امام استخراج شده و سپس به بررسی نسبت میان نوع عملگرایی حضرت امام و پراگماتیسم پرداخته شده است.

واژگان کلیدی: امام خمینی (ره)، پراگماتیسم، عملگرایی، تکلیف، مصلحت، نتیجه محوری

عنوان الأطروحه: الرغبه فی العمل فی التصرفات السیاسیه للإمام الخمینی (ره)

الأستاذ المشرف: الدکتور خواجه سروی

الأستاذ المساعد: الدکتور جمال زاده

الطالب: محمداسماعیل پسندیده

الفرع الدراسی: الدراسات الإسلامیه والعلوم السیاسیه

الموجز:

لفتت ثوره عام ۱۹۷۹ فی إیران انتباه العالم إلى قائد ارتقى بدروس الحوزه العلمیّه ومناقشاتها إلى مستوى أعلى من الحوزات العلمیه خلافًا لباقی أقرانه من الرجال الدین وسبّب سقوط الحکم الملکی الذی استمر علی مدی ألفین و خمسمأه سنه فی إیران.

تسری الدراسات النظریه الحوزویه إلى المجتمع وساحه العمل وعرضها بتبیین تطبیقی، و التأکید علی القوانین الاجتماعیه والسیاسیه للإسلام والمحاوله لاستقرار الأحکام الإسلامیه على مستوى النظام السیاسی یبیّن أن الإمام الخمینی (ره) ما کان لیواطئ الطاغوت وغاصبی الحکومه وکان یعتقد اعتقادا تامّا أن الفقه نظریه إداره الحیاه من المهد إلی اللحد وکان یعمل بهذه النظریه.

رغبه الإمام الخمینی (ره) إلى العمل وعدم انحصاره فی مجال النظر یُبَیّن أنه قریب فی الظاهر إلی مبادئ الرغبه إلى العمل التی ترادف البراغماتیه لکن البحث عن المؤشّرات المؤثّره فی نوع رغبه الإمام إلى العمل یکشف عن الفروق الشاسعه بین النوعین من الرغبه إلی العمل. وجود مؤشرات نحو التکلیف والمسؤولیه الإلهیه، الاهتمام بالمصلحه، العقیده بالجهاد ووجوب حفظ النظام تعدّ من المؤشرات التی لها محوریه فی رغبه الإمام الخمینی إلى العمل ولا علاقه لها ببراغماتیه.

تنحصر الأهمیه المحوریه فی الرغبه إلى العمل التی ترادف البراغماتیه فی العمل المؤدّی إلی نتیجه فی حال أنّ المحوریه فی رغبه الإمام الخمینی إلى العمل تکون علی أساس التکلیف الإلهی ویبتنی الباقی على هذا المحور.

هذه الأطروحه تدرس نوع رغبه الإمام الخمینی إلى العمل والعلاقه بینها وبین البراغماتیه. و لأجل الحصول علی هذه البغیه تمت دراسه مبادئُ البراغماتیه فی البدایه. ثم استخرجت مؤشرات رغبه الإمام الخمینی (ره) إلى العمل مع دراسه عشره موارد من تنفیذات الإمام الخمینی وقراراته الهامه الأساسیّه فی السنوات قبل الثوره و بعدها. ثم بحثنا فی النسبه بین نوع رغبه الإمام الخمینی إلى العمل والبراغماتیه.

المفردات الرئیسه: الإمام الخمینی (ره)، البراغماتیه، الرغبه إلى العمل، التکلیف، المصلحه، محوریه النتیجه

Islamic revolution of 1979 in Iran has introduced the world a Leader who, unlike other leaders, moved beyond the limited boundaries of Seminary Schools of those days and paved the road that ended to the destruction of 2500 imperial regiment in Iran.

The introduction of theory-based debates to the society and practical fields and stressing on their practical values, emphasizing on social and governmental rules of Islam, and tireless attempt to establishing Islamic rules on governmental level showed that Imam Khomeini never thought about reconciliation with those who illegally took possession of government and completely believed that Fiqh has a probable program for human beings and he himself acted according to Fiqh.

Choosing a practical approach and being free of theoric limits, made a    pragmatist appearance of Imam Khomeini; but a depth look at the parameters that affected practical approach of Imam Khomeini would display very evident and great differences between his approach and pragmatism. Parameters like Divine Duty, considering expedients, having faith in Jihad and incumbency of saving of system, are basic parameters of the Imam Khomeini’s practical approach and yet had nothing to do with this pragmatism.

In Pragmatism, the action is bound to the result and this is very significant. However, in practical approach of Imam Khomeini the divine duty is the base and the other affairs are secondary.

This thesis studies the practical approach of Imam Khomeini and distinguishes it from pragmatism. To do this, the basics of pragmatism are studied; then 10 most important decisions and actions before and after Islamic revolution that Imam Khomeini had made are surveyed and based on these cases the parameters of practical approach of Imam Khomeini are extracted and finally the relationship between Imam Khomeini’s practical approach and pragmatism is surveyed.

Keywords: Imam Khomeini, pragmatism, practical approach, duty, expedient, result seeking

Imam Sadiq University

Faculty of Islamic Studies and Political Science

A Thesis Presented for the

Degree of Master of Art in Political Science

Pragmatism in Imam Khomeini’s Political Deeds

Supervisor:

Dr. Gholamreza Khajeh sarvi

Advisor:

Dr. Naser Jamalzadeh

Mohammad esmaeil Pasandideh

October 2011