دروس و منابع حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها

پایان‌نامه: جامعه­ شناسی سیاسی سینمای ایران در دهه ۷۰ شمسی

دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد معارف اسلامی و علوم سیاسی

(گرایش مسائل ایران)

جامعه­ شناسی سیاسی سینمای ایران در دهه ۷۰ شمسی

مصطفی اسدزاده

استاد راهنما:

دکتر اعظم راود راد

استاد مشاور:

دکتر مهدی محسنیان راد

بهار ۱۳۸۳

چکیده

«جامعه شناسی سیاسی سینما» با تلفیق دو حوزه «جامعه شناسی سیاسی» و «جامعه شناسی سینما» به دنبال کشف رابطه دولت و مردم در حوزه سینماست. در این پژوهش، بر اساس نظریه سیستمی پارسونز، تحولات سیاسی- اجتماعی ایران در دهه ۷۰ شمسی و گفتمان سیاسی حاکم بر این دهه بررسی شده، با نظر به الگوی «نهادهای واسطه» جورج هواکو، نقش تحولات سیاسی- اجتماعی و گفتمان سیاسی حاکم بر سینما و تولیدات آن تبیین شده است.

در این تحقیق با تشریح سینمای مورد حمایت سیاستگذاران فرهنگی و سینمایی کشور در دهه ۷۰ شمسی از یکسو و شناخت سینمای مورد علاقه و خواست مردم و مخاطبان سینمای ایران از سوی دیگر، تفاوت نظر و خواست دولت و مردم در این دهه بررسی شده، شکاف میان دولت و ملت در حوزه سینمای ایران به عنوان شاخص رابطه دولت و ملت در جامعه در طول دهه ۷۰ شمسی تبیین شده است.

سوال اصلی این تحقیق آن است که در طول دهه ۷۰ شمسی (بویژه در دو مقطع قبل و بعد از خرداد ۱۳۷۶)، دولت از چه نوع سینمایی حمایت کرده و در مقابل، مخاطبان سینما و مردم خواهان چه نوع سینمایی بوده­اند؟

در این تحقیق، با «تحلیل محتوا»ی سیاستها و گفته های سیاستگذاران فرهنگی و سینمایی کشور و نیز «تحلیل متن» فیلمهای مورد حمایت آنان در جشنواره های فیلم فجر از یکسو و همچنین تحلیل متن فیلمهای مورد اقبال مردم از سوی دیگر، تفاوت خواست و نظر متولیان سینما و مخاطبان آن تبیین شده است.

نتایج این تحقیق نشان می دهد که در طول دهه ۷۰ شمسی همواره دو گفتمان «سنتی» و «دموکراتیک» در حوزه فرهنگ و به ویژه سینما در تقابل با یکدیگر قرار گرفته و طرفداران هر دو گفتمان همواره در توجیه سیاست­های خود به «مردم» متوسل شده آنان را شاهدی بر درستی سیاستهای خود گرفته و با این استدلال که سینما با ارزشها و باورهای مردم هماهنگ نشده است، به سیاستهای فرهنگی و سینمایی یکدیگر تاخته اند. اما در عرصه اجتماع آنچه مردم و مخاطبان سینمای ایران بدان اقبال نشان داده اند، ترکیبی از ارزشهای سنتی و ارزشهای دموکراتیک در تولیدات سینمایی بوده است. بررسی انجام شده همچنین نشان می دهد که در دهه ۷۰ شمسی رابطه دولت و مردم در حوزه سینمای ایران از رابطه­ای «اقتدارگرا مبتنی بر پاسداری از ارزش­های سنتی» به رابطه‌ای «دموکراتیک مبتنی بر حمایت از ارزش­های سیاسی- اجتماعی» تغییر پیدا کرده است.

واژگان کلیدی: ارزش ها، سیاست فرهنگی، سیاستگذاران، دولت، سینما، گفتمان سیاسی، فیلم

العنوان: علم الاجتماع السیاسی فی السینما الایرانیه فی التسعینات

الباحث: مصطفی اسدزاده

الاستاذ المشرف: الدکتور أعظم راودراد

الاستاذ المساعد: الدکتور مهدی محسنیان راد

الفرع الدراسی: الدراسات الاسلامیه و العلوم السیاسیه

الملخص

یسعى«علم الاجتماع السیاسی فی السینما» وهو مزیج من «علم الاجتماع السیاسی» و«علم اجتماع السینما» لاکتشاف العلاقه بین الحکومه والشعب فی السینما.

فی هذا البحث قد تم دراسه التغییرات الاجتماعیه والسیاسیه فی ایران فی التسعینات وکذلک الخطاب السیاسی فی هذا العقد وفقا لنظریه تالکوت بارسونز فی النظام الاجتماعی وقد تم تبیین دور التغییرات الاجتماعیه والسیاسیه والخطاب السیاسی السائد على السینما ومنتجاتها بناء على نظریهجورج هواکو«للمؤسسات الواسطه».

فی هذا المقال قمنا بتحلیل السینما الذی یدعمه واضعی السیاسات الثقافیه وصانعی القرارات للسینما الایرانیه فی التسعینات من جانب  وتحدید السینما المفضله للشعب وجمهور السینما الإیرانیه من جانب اخر وتم التحقیق فی الخلافات بین الدوله والشعب فی السینما المفضله لدى الجانبین وتم تبیین الانشقاق بین الدوله والشعب فی مجال السینما الایرانیه کمؤشر للعلاقه بین الدوله والشعب فی المجتمع خلال التسعینات.

السؤال الرئیس فی هذه الدراسه هو: ما هو نوع السینما المدعومه من جانب الدوله وفی الجانب المقابل ما هو نوع السینما المفضله من جانب الشعب والجمهور خلال التسعینات (خاصه فی فترتین زمنیین قبل وبعد سنه ۱۹۹۷)؟

قد تم تبیین الخلافات بین صاحبی القرارات فی السینما وجمهورها فی هذه الدراسه «بتحلیل محتوى» السیاسات وتصریحات صانعی القرارات الثقافیه والسینمائیه و«تحلیل نص» الافلام المدعومه من جانبهم فی مهرجان فجر السینمائی من جانب وتحلیل نص الافلام المفضله من جانب الجمهور من جانب اخر.

ویظهر فی نتایج هذا البحث ان یتناقض الخطابین «التقلیدی» و«الدیمقراطی» مع بعض فی مجال الثقافه وخاصه فی السینما خلال التسعینات ویلجا دائماً کل من داعمی الخطابین الى «الشعب» لتبریر سیاساتهم و یزعمون ان الشعب دلیل دقه سیاساتهم وحاولوا اثبات عدم صحه السیاسات الثقافیه والسینمائیه للطرف المقابل باستخدام هذا المنطق ان السینما غیر منسقه تماماً مع قیم ومعتقدات الشعب ولکن ما التفت الیه الشعب و جمهور السینما الایرانیه هو مزیج من القیم التقلیدیه والقیم الدیمقراطیه فی المنتجات السینمائیه.

وتبین البحوث انه تغیرت العلاقه بین الدوله والشعب من «العلاقه السلطویه على حمایه القیم التقلیدیه» الى «العلاقه الدیمقراطیه على حمایه القیم السیاسیه والاجتماعیه» فی التسعینات.

الکلمات الرئیسه:

القیم، السیاسه الثقافیه، صانعی السیاسات، الخطابات السیاسیه، الدوله، السینما، الفلم

Abstract:

Political Sociology of Iranian cinema as a combination of Political Sociology and cinema sociology is going to discover the relation between the government and the public in the cinema. In this research according to Talcott Parsons’s social system theory, the social and political changes in Iran at 90s as well as the political discourse of this decade have been studied. Also by a special look at the theory of George Huaco named mediated institution we have tried to investigate the role of the social and political changes as well as the political dominant discourse, in the field of cinema and its products.

In this research we have analyzed the cinema which was supported by the cultural policymakers and decision- makers of Iranian cinema in 1990s. Also we have tried to investigate People’s favorite movie in Iranian cinema. The differences between People’s favorite cinema and what government wants for the cinema of Iran have been investigated in this research. So the gap between people and government in the field of Iranian cinema has been explained as the indicator of the nation and government relationship during the 90s.

The main question of this study is: What kinds of cinema and movies have been supported by the government during 1990s and what kind of movie and cinema has been favored between cinema audiences. In this research by content analysis method we have tried to analyze the policies and statements of cultural policymakers in Iran also we have used the text analysis of the movies which has been supported by them in Fajr International Film Festival. At first, the text of People’s favorite films is analyzed then the differences between the two has been indicated.

The results show that during 1990s two different discourses named traditional and democratic discourse have contrasted each other in the field of the culture and cinema in Iran. Also, the fans of both discourses for justifying their policy have always resorted to people and claimed that people are the only evidence that shows their political accuracy. Then, they have tried to indicate that the opposite discourse is wrong people’s because they think the opposite ones are not perfectly coordinated with people is values and beliefs . But, in the society, people and cinema audiences pay attention to both traditional and democratic values in movie products.

This article has indicated that during 1990s the relationship between the public and government has been changed from the authoritarian relationship based on protection of the values to the democratic relationship based on the protection of social and political values.

Keywords:

Values, Cultural Policy, Policy makers, political discourse, Government, Cinema, Movie

Imam sadiq University

Political Sociology of Iranian Cinema in 1370s (1990s)

A thesis

 Presentation for the

 Degree of Master of Art in

 Political Science (Iranian Politics)

Faculty of Islamic Studies and Political Science

Mostafa Asadzadeh

Supervisor:

Dr. A.Ravadrad

Advisor:

Dr. M. Mohsenianrad

Spring 2004