پایان‌نامه: اوضاع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی حکومت شیعی ادریسیان در مغرب ( ۳۰۰-۱۷۲ هجری)

رایگان

توضیحات

دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته

رشته تاریخ تشیع

اوضاع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی حکومت شیعی ادریسیان در مغرب

( ۳۰۰-۱۷۲ هجری)

سید محمد موسوی‌خو

استاد راهنما:

دکتر ستار عودی

پاییز ۸۶

چکیده

یکی از ویژگیهای سیاسی خلافت عباسی سرکوب علویانی بود که خلافت اسلامی را حق خود می دانستند و گاهگاه بعلت نابسامانیهای سیاسی یا تنگناهایی که خلفا برای آنان پدید می آوردند سر به شورش بر می داشتند. وقتی هادی خلیفه عباسی در سال ۱۶۹ هجری­ به خلافت رسید مقرری همه علویان را قطع نمود و به اطراف و اکناف نامه نوشت که علویان تحت تعقیب قرار گیرند. فشار بیش از حد عباسیان بر علویان موجب شد که آنها به حسین بن علی بن حسن بن حسن بن حسن بن علی بن ابیطالب پناه آوردند.

عمربن عبدالعزیز فرماندار مدینه نسبت به علویان سختگیر بود و تعداد زیادی از آنان را زندانی نمود. علویان به رهبری حسین بن علی قیام نمودند و شهر مدینه را تصرف کردند سپس به سمت مکه رفتند در روز ترویه هشتم ذی الحجه در مکانی به نام فخ نزدیک مکه لشکریان عباسی از چهار طرف به آنها هجوم آورند که حسین و یارانش شکست خوردند.

ادریس بن عبدالله بن حسن بن حسن بن علی بن ابیطالب از واقعه جانگداز فخ جان سالم به در برد و همراه غلامش راشد با حجاج مصر و افریقیه راهی آن دیار شد و به کمک واضح مسئول برید مصر که از شیعیان بود به مغرب اقصی رفت و حکومت ادریسیان را در سال ۱۷۲ هجری تاسیس نمود. چون خبر بیعت قبایل متعدد بربر  با ادریس اول به گوش هارون الرشید رسید خاطرش سخت پریشان شد و با مشورت وزیرش یحیی بن خالد برمکی فردی به نام سلیمان بن جریر معروف به شماخ را به مغرب اقصی فرستادند که او را ترور کرد.

دولت ادارسه در انتشار فرهنگ اسلامی در مغرب اقصی نقش مهمی داشته و امامان ادریسی مساجد و شهرهای زیادی احداث نمودند. از جنبه ظاهری امامت ادریسیان امارتی موروثی در میان اعضای خانواده واحدی به نام ادریس بن عبدالله بن حسن بود اما این خانواده خود را بر مردم مغرب اقصی تحمیل نکرده بود بلکه این مردم بودند که آنها را انتخاب کردند چون از سلاله اهل بیت بودند ادریسیان بعلت اینکه از خاندان پیامبر (ص) بودند در اتحاد قبایل مختلف بربر نقش موثری داشتند و همین اتحاد باعث شکوفایی مغرب اقصی در زمینه های مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی شد. بربرها معتقد بودند که خاندان ادریس برکت و نعمتی از جانب خداوند هستند. دولت ادریسیان در سال ۳۰۵ هجری تابع دولت فاطمیان شد.

            واژگان کلیدی:

علویان، عباسیان، قیام فخ، ادریسیان، تشیع، هارون الرشید، مغرب

العنوان:الأوضاع السیاسیه الاجتماعیه و الثقافیه لدوله الأدارسه الشیعیه فی المغرب(۳۰۰-۱۷۲ ه‍ ق)

الباحث: سید محمد موسوی خو

الأستاذ المشرف: الدکتور ستار عودی

الأستاذ المساعد: الدکتور ناصر باهنر

الفرع الدراسی: تاریخ التشیع

الخلاصه:

إن من السمات التی کان یتمیز بها خلفاء الدوله العباسیه فی الساحه السیاسیه هو قمعهم للعلویین الذین کانوا یرون أنه من حقهم تولی الخلافه الإسلامیه کحق خاص بهم فهم کانوا یثورون بین حین وآخر علی نظام الحکم تاره بسبب تردی الأوضاع السیاسیه و أخری بسبب الضغوط التی کان یمارسها الخلفاء بحقهم حیث أن الهادی الخلیفه العباسی الذی تولی الخلافه عام  ۱۶۹ ق قام بتجمید رواتب جمیع العلویین من بیت المال و أمر الولاه فی مختلف بقاع المملکه الإسلامیه بملاحقه و مطارده کل من ینتسب إلی الأسره العلویه‌ و تصعید الضغط علیهم، مما أدی ذلک إلی لجوء العلویین إلی الحسین بن علی بن الحسن بن الحسن بن الحسن بن علی بن أبی‌طالب(ع).

من جمله الولاه الذین عمدوا إلی تصعید الضغط  علی العلویین هو عمر بن عبدالعزیر الذی کان آنذاک والیاً فی المدینه حیث أنه أودع الکثیر منهم السجون، لذلک فقد ثار علیه العلویون بزعامه الحسین بن علی  واحتّلوا المدینه و إثر ذلک اتجهوا نحو مکه، إلا أنه فی یوم الترویه المصادف للثامن من ذی الحجه حمل علیهم عساکر نظام الحکم فی منطقه الفخ الواقعه حوالی مکه من جمیع الأنحاء و هزموا الحسین و من معه

وکان ممن فلت من أیادی العسکر فی تلک الواقعه المؤلمه شخص یدعی إدریس بن عبدالله بن الحسن بن الحسن بن علی بن أبی‌طالب فتوجه بصحبه عبده راشد مع حجاج مصر و افریقیا إلی مصر، و تمکن بمساعدهٍ من أحد الشیعه الذی کان یدعی الواضح و هو مسئول البرید بمصر، تمکن من الاتجاه نحو دیار المغرب الأقصی مما سهل علیه تشکیل حکومه‌ الأدارسه عام ۱۷۲ ق فی تلک الدیار. إلا أنه بعد أن خُبّر هارون الرشید بخبر بیعه قبائل البربر لإدریس الأول

حزن لذلک و بعد استشارته لوزیره یحیی بن خالد البرمکی عزم علی إیفاد سلیمان بن جریر المعروف بشماخ إلی المغرب الأقصی فکانت النتیجه أن اغتال هذا الموفد إدریس الأول.

إن الدور الفاعل الذی قام به الأدارسه فی نشر الثقافه الإسلامیه فی دیار المغرب الأقصی، لا یمکن تجاهله حیث أن الأئمه الأدارسه قاموا بانشاء مساجد و مدن کثیره فی تلک البقاع. أما نظام الحکم عندهم فکان موروثاً بین أفراد الأسره التابعه لإدریس بن عبدالله بن الحسن. وبالطبع فإن الأدارسه لم یفرضوا أنفسهم قسراً علی شعوب المغرب الأقصی بل الناس أنفسهم کانوا یوالونهم و یختارونهم کخلفاء بسبب انتسابهم إلی سلاله أهل البیت(ع)، فالأدارسه و بسبب انتسابهم إلی آل الرسول(ص) کانوا مدعاه لتوطید أواصر الوحده و الأخوه بین قبائل البربر مما أدی ذلک إلی تقدم دیار المغرب الأقصی فی مختلف المجالات السیاسیه و الاجتماعیه‌ والثقافیه.‌ إن البربر کانوا علی اعتقادٍ من أن الأدارسه هم برکه و نعمه من الله عزوجل علیهم. أن الدوله الإدریسیه أصبحت تابعه لدوله الفاطمیین عام ۳۰۵ من الهجره.

الکلمات الأساسیه: العلویون- الدوله العباسیه، ثوره الفخ، الأدارسه، التشیع، هارون الرشید، المغرب.

Abstract:

One of political characteristics of Abasian was overthrow of Alavian. Alavians were supposing the Islamic caliphate as their right. Hadi (caliph of Abasian)  repressed Alavian when he appointed as caliphate in 169 (A.H) ; instead they revolted in leading of Hosin ibn Ali ibn Hasan ibn Hasan ibn Hasan ibn Ali ibn Abitalib in the place of phakh near Mecca that it conduced to their losing.

Idris ibn Abdollah ibn Hasan ibn Hasan ibn Ali ibn Abitalib escaped from doleful happen of phakh and he and his slave (Rashid) went to Morocco Aghsa with a Egyptian messenger then he founded Idrisian government there in 172 (A.H).

When Haron Arashid (caliph of Abasian) khew it, he depressed, and then he and his minister desighned an assassination plan of Idris ibn abdollah and then they did it. Idrisian government had an important role in promoting of Islamic culture in Morocco Aghsa and Idrisi Imams generated many mosques and cities.

Idrisian in solidarity with different tribes of Barbar caused to growing of Morocco Aghsa in political, social and cultural fields. Barbars believed that Idrisian family has fortune for them. Idrisian government was submitted to Fatemian government in 305 (A.H ).

Key Words:

Alavin, Abasian, phakh revolt, Idrisian, shiism, Haron Arashid, Morocco.

Imam Sadiq University

political, social and cultural conditions of shiism

Government  of Idrisian in morocco (172-300 A.H)

A Thesis presented for the Degree of Master of in                        faculty of   Islamic Studies & Culture and Communication

Seyyed Mohammad Musavi Khoo

Supervisor: Sattar Oudi (Ph.D)

Advisor: Naser Bahonar (Ph.D)

Autumn  ۲۰۰۷

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

دانشجو

سال نشر