دروس و منابع حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها

پایان‌نامه:تحلیل سیاستگذاری قانون ساماندهی مد و لباس مجلس شورای اسلامی بر اساس مدل فرایندی

دانشگاه امام صادق(علیه السلام)

دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد پیوسته رشته معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

گرایش مطالعات سیاستگذاری

عنوان:

تحلیل سیاستگذاری قانون ساماندهی مد و لباس مجلس شورای اسلامی بر اساس مدل فرایندی

استاد راهنما:

دکتر حسام الدین آشنا

استاد مشاور :

دکتر کیومرث اشتریان

دانشجو:

حسین مهربانی فر

آبان ۱۳۹۱

چکیده:

مطالعات و سیاستگذاری­های مربوط به مد و لباس از میانه­ی قرن بیستم همگام با تغییرات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی رشد چشمگیری داشته است؛ به طوری که مد و لباس به مثابه­ی یکی از عینی­ترین و ملموس­ترین نمادهای فرهنگی هر جامعه که به نوعی منعکس کننده باورها، هنجارها و ارزش­های فرهنگی آن است، مورد توجه اندیشمندان علوم اجتماعی و سیاستگذاران قرار گرفته است.

مد و لباس در کشور ما پس از تأسیس نظام جمهوری اسلامی متأثر از فضای دینی ایجاد شده، به عنوان یک مسأله­ عمومی شناخته شد و در سال­های بعدی در دستور کار نهادهای مختلف حکومتی قرار گرفت؛ آن­چنان که قوانین و سیاست­های مختلفی در راستای ترویج و تثبیت پوشش اسلامی ابتدائاً در اداره­ها و اماکن دولتی و در ادامه در اماکن عمومی به تصویب رسید. در میان قوانین مختلف حوزه پوشش، قانون ساماندهی مد و لباس مجلس شورای اسلامی اولین قانونی است که به طور مستقیم به بحث مد و لباس توجه ویژه مبذول داشته است.

در این پایان­نامه با بهره­گیری از روش کیفی(سندپژوهی، مصاحبه و تحلیل سیاست) فرایند سیاستگذاری این قانون بر اساس مدل فرایندی تحلیل شده و مورد ارزیابی قرار می­گیرد تا از این رهگذر ضمن شناخت نقاط قوت و ضعف­ آن، مقدمات دستیابی به سیاستگذاری همه­جانبه­نگر و کارا در عرصه­ی مد و لباس فراهم آید.

بهره­گیری از اسناد و گزارش­های موجود و همچنین مصاحبه با کارشناسان و دست اندرکاران این مهم در چارچوب فرایند سیاستگذاری(تعیین مسأله، شناسایی راه­حل، تصمیم­گیری، اجرا و ارزیابی) ما را به این نتیجه رساند که مسأله مد و لباس در کشور با نظر به آموزه­های اسلامی در دستور کار کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی قرار گرفته و پس از بحث و بررسی­های متعدد، قانون ساماندهی مد و لباس با در نظرگرفتن دو فاکتور اسلامیت و ایرانیت به عنوان راه حل مسأله انتخاب و تدوین شد. قانون مشتمل بر یازده ماده و سه تبصره در دی­ماه ۱۳۸۵ تصویب شده و به تأیید شورای نگهبان رسید. در ادامه آیین­نامه اجرایی آن، خرداد ۱۳۸۷ مورد تصویب دولت قرار گرفت و اجرای آن ذیل کارگروه ساماندهی مد و لباس معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پیگیری شد. ارزیابی قانون و اجرای آن نظر به فعالیت­های انجام گرفته حکایت از آن دارد که در عین برخورداری از نقاط قوتی از قبیل وجود رویکرد حمایتی، تشویقی و ایجابی، بسیج تمامی دستگاه­های مرتبط، ایجاد انگیزه در طراحان، نقاط ضعفی همچون عدم طرح ساختاری فراتشکیلاتی برای کارگروه ساماندهی مد و لباس، عدم تخصیص اعتبار و بودجه کافی و نادیده گرفتن بخش خصوصی و…  دارد که مانع تسریع در اجرایی شدن قانون شده­اند.

واژگان کلیدی:

مد و لباس، قانون ساماندهی مد و لباس، تحلیل سیاست، مدل فرایندی.

العنوان: تحلیل قانون ترشید الموضه والثیاب المصادق فی مجلس الشوری الإسلامی وفق النموذج العملیاتی

الأستاذ المشرف: الدکتور حسام الدین آشنا

الأستاذ المساعد:  کیومرث أشتریان

الطالب: حسین مهربانی فر

الفرع الدراسی: الدراسات الإسلامیه والثقافه والاتصالات

الخلاصه:

بدأت تنمو الدراسات والسیاسات فی ‌مجال الموضه والثیاب بسرعه مع التغییرات الاجتماعیه والثقافیه والسیاسیه منذ أواسط القرن العشرین، حیث أصبحت الموضه والثیاب التی تعکس العقائد والمعاییر وقیمها الثقافیه أحد أهم وأوضح الرموز الثقافیه فی المجتمع وأصبحت محل اهتمام مفکری العلوم الاجتماعیه وصانعی السیاسات.

وقد تم التعریف بالموضه والثیاب فی إیران بعد تأسیس نظام الجمهوریه الإسلامیه کمسأله عامه متأثرهً من الجو الثوری الحدیث و وردت هذه المسأله فی جدول أعمال الأجهزه الحکومیه خلال السنوات المتتالیه له، بحیث تم المصادقه علی مقررات وسیاسات مختلفه بهدف إشاعه الحجاب الإسلامی وتثبیته والتی تم تطبیقها مبدئیاً فی الإدارات والأمکنه الحکومیه وثم فی الأمکنه العامه. ومن بین القوانین المختلفه حول الحجاب، أول قانون رکز علی موضوع الموضه والثیاب مباشره، هو قانون ترشید الموضه والثیاب المصادق علیه فی مجلس الشوری الإسلامی.

یتم فی هذه الأطروحه تحلیل وتقییم عملیه التخطیط فی هذا القانون وفق النموذج العملیاتی عبر المنهج النوعی (دراسه المصادر، إجراء المقابلات وتحلیل السیاسات) لتتوفر التحضیرات للوصول إلی تخطیط شامل وفاعل فی هذا المجال بالإضافه إلی التعریف بنقاط قوه هذا القانون وضعفها.

إن استخدام الوثائق والتقاریر الموجوده وأیضاً إجراء مقابلات مع الخبراء والناشطین فی مجال الموضه والثیاب فی إطار عملیه وصنع السیاسات (تحدید المسأله، التعریف بالحلول، اتخاذ القرار، التنفیذ والتقییم) دلّنا علی أن هذه المسأله فی إیران أصبحت محل اهتمام اللجنه الثقافیه للمجلس الشوری الإسلامی بالنظر إلی التعالیم الإسلامیه، وبعد دراسه هذه المسأله والنقاش حولها، تم انتخاب وتدوین قانون ترشید الموضه والثیاب بالنظر إلی عنصرین وهما الإسلامیه والإیرانیه کالحل المناسب. یشتمل هذا القانون علی ۱۱ ماده و ۳ ملاحظات وتم المصادقه علیه فی شهر دی للعام ۱۳۸۵ الشمسیه (ینایر ۲۰۰۷م)  وصادق مجلس صیانه الدستور علیه أیضاً. ثم صادقت الحکومه علی النظام التنفیذی لهذا القانون فی شهر خرداد للعام ۱۳۸۷ (یونیو ۲۰۰۸م) وتم متابعته تحت مجموعه ترشید الموضه والثیاب لمعاونیه الشؤون الثقافیه فی وزاره الثقافه والإرشاد الإسلامی.

بالنظر إلی النشاطات المنجزه، یؤکد تقییم القانون وتنفیذه علی أن بالإضافه إلی نقاط قوه هذا القانون کدعم هذا القانون وتشویقه واستخدام طاقات جمیع الأجهزه المرتبطه بالموضوع، وایجاد الحوافز فی مصممی الثیاب، یوجد هناک نقاط ضعف کعدم تصمیم بنیه شامله فوق التنظیمات لمجموعه ترشید الموضه والثیاب ، عدم تخصیص میزانیه کافیه، عدم التعامل مع القطاع الخاص و … التی تخفف سرعه تطبیق هذا القانون.

المصطلاحات الأساسیه:

الموضه والثیاب، قانون ترشید الموضه والثیاب، تحلیل السیاسه، النموذج العملیاتی.

Policy analysis of The Fashion and Clothes systematizing regulation of Islamic parliament according to process model

Abstract:

Since the middle of the twentieth century, studies and policies related to fashion and clothes developed synchronously with social, cultural and political changes so that fashion and clothes are the most objective and tangible cultural symbols in every society that reflect its cultural beliefs, norms and values, and this issue has been considered by the scholars of Social Sciences and policymakers.

After the establishment of Islamic Republic in Iran, fashion and clothes, affected by religious discourse, were identified as a public problem and in the following years they were in the agenda of governmental organizations so that different regulations and policies promoting Islamic hijab were approved firstly in governmental institutions and organizations and then in public places. Among different hijab regulations, the fashion and clothes systematizing regulation of Islamic parliament is the first regulation that has a direct special consideration on fashion and clothes problems.

In this dissertation, we will analyze the policy process of this regulation by qualitative method (document research, interview and policy analysis) based on process model to not only recognize strong points and weak points of the regulation, but also pare the way for a comprehensive and efficient policymaking in fashion and clothes.

Using documents and reports and also interviews with experts in the framework of policy process (problem recognition, identifying  solution, decision making, implementation and evaluation) brought us to this conclusion that fashion and clothes problem in our country was set in the agenda of Cultural Commission of Islamic Parliament regarding Islamic factors and after many discussions, the fashion and clothes systematizing regulation by considering both Islamic and Iranian factors was selected as the problem solution. The regulation consisting of eleven matters and three notes was approved in January 2007. Then, the Executive Regulations approved in the government in June 2008 and the implementation was followed by The Fashion and Clothes Systematizing Workgroup of Artistic Affairs Department of Ministry of Culture and Islamic Guidance. The Analysis of  this regulation and its implementation indicates that despite having strong points like supportive, encouraging and positive approach, mobilizing all related organizations, creating motivation in designers, the regulation and its implementation have some weak points like the absence of presenting an independent organization for Fashion and Clothes Systematizing Workgroup, the absence of enough budget and ignoring private sectors and etc that hinder promoting the implementation of the regulation.

Keywords:

Fashion and clothes, the Fashion and Clothes systematizing regulation, policy analysis, process model.

Imam Sadiq University

Faculty of Islamic Studies and Culture and Communication

Continuous M.A thesis in Islamic Studies and Culture and Communication Field

Policy making studies area

Policy analysis of The Fashion and Clothes systematizing regulation of Islamic parliament according to process model

Supervisor:

Hesamodin Ashna

Advisor:

Kiomars Ashtarian

Student:

Hossein Mehrabanifar

November 2012