پایان نامه: وجودشناسی حیثیت خانواده در نفس از منظر حکمت صدرایی

رایگان

توضیحات

دانشگاه امام صادق(علیه السلام)

دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد

پایان‌نامه کارشناسی ارشد

گرایش فلسفه و کلام اسلامی

وجودشناسی حیثیت خانواده در نفس از منظر حکمت صدرایی

استاد راهنما

دکتر حسین سوزنچی

استاد مشاور

دکتر حسین هوشنگی

دانشجو

یاسر طاهررحیمی

دی ۱۳۹۱

چکیده:

انسان، موجود ذوابعادی است، مجمعی است از ادراکات، توانایی‌ها، استعدادها و تمایلات مختلف که هر یک حکیمانه و برای نیل به هدف و غایتی معیّن در وجود او تعبیه شده است. حرکت در ذیل هدایت عقل نظری و عملی انسان را به سوی کمال حقیقی او رهنمون خواهد کرد. همان طور که همواره برای یافتن سره از ناسره در مسائل نظری سعی می‌کنیم امور را با هدایت عقل نظری به بدیهیات ارجاع دهیم در تنظیم گرایشات، نیت‌ها و تصمیمات عملی نیز باید با هدایت عقل عملی تمایلات متشابه را به گرایشات محکم فطری ارجاع دهیم.

شواهد گوناگونی می‌توان یافت که نشان می‌دهد نیاز به برقراری «پیوند زوجیت» و تشکیل خانواده در درون انسان، امری ذاتی و فطری است. یافته‌های روانشناسی، ثمرات مخرّب تجرد از نظر روحی، عمومیت و شمول زوجیت به اشکال مختلف در همه جوامع بشری در طول تاریخ و حتی در میان اکثر جانداران (اعم از حیوانات و گیاهان) و … نمونه‌ای از این شواهد است؛ علاوه بر این امور در آیات کریمه قرآن نیز شواهد متعددی بر این امر دلالت می‌کند؛ اما آنچه این نیاز را به شکل دقیق‌تری تبیین می‌کند دو امر است؛ اول، نشان دادن ارتباط مؤلفه‌های تشکیل‌دهنده رابطه زوجیت (عشق و تعهد) و دیگر روابط خانوادگی (مانند پدری و مادری)، با نیازهای اصیل فطری و روحی است و دوم، توجه به تفاوت‌های غایتمند و مکمل میان زن و مرد است. تفاوت‌هایی که نشان می‌دهد پیوند این دو جنس و تکمیل نواقص هر یک توسط دیگری، در نظام خلقت هوشیارانه و هدفمند طراحی شده است؛ لذا اقتضای حرکت در مسیر کمال و نیل به سعادت بَرین آن است که هر یک از این دو جنس نقش مکمل خود را نسبت به یکدیگر به بهترین شکل ایفا کنند.

تبیین مقدمات فلسفی این براهین بر اساس حکمت صدرایی در قالب اصول جهان شناسی و انسان‌شناسی فلسفه او رویکرد جدیدی است که در این رساله مد نظر بوده است.

ردپای موضوع رساله را در میان مباحث فلسفی فیلسوفان اسلامی می‌توان در حکمت عملی و ذیل مبحث تدبیر منزل مشاهده کرد. تفکیک سه‌گانه حکمت عملی و جدا کردن امور خانوادگی از مناسبات اجتماعی و اخلاق فردی می‌تواند خود مؤیدی باشد که ایشان نیز ساختار و نظام خانواده را دارای اقتضائات ویژه و متمایز از ارتباطات اجتماعی و اخلاق فردی می‌دانسته‌اند؛ به عبارت دیگر نفس انسان را دارای سه حیثیت حقیقی و متمایز از یکدیگر می‌دانستند که یکی از آن‌ها خانواده است لذا تدابیر مربوط به منزل را از تدابیر مربوط به اجتماع و اخلاق فردی جدا کرده‌اند.

واژگان کلیدی: خانواده، اصالت خانواده، حکمت متعالیه، زوجیت، حکمت عملی، تدبیر منزل

الملخص:

الإنسان، موجود ذو أبعاد و هو موضع اجتماع للإدراکات، القوات، المقدرات و الأمیال المختلفه التی جُعلت فیه بالحکمه للوصول إلی غایه معینه. الحرکه تحت هدایه العقل النظری و العملی سیهدی الإنسان إلی کماله الحقیقی. کما نحاول دائما فی تمییز الصواب من الخطأ فی المسائل النظریه لإرجاع الأمور إلی البدیهیات بهدایه العقل النظری، یجب علینا أیضا أن نحیل الأمیال المتشابهه إلی الأمیال الفطریه المحکمه بهدایه العقل العملی فی الأمیال و النیات و القرارات العملیه.

بإمکاننا أن نجد أدله مختلفه التی تدل علی أن لزوم جعل «علاقه الزوجیه» و تشکیل الأسره أمر ذاتی و فطری فی الإنسان؛ اکتشافات علم النفس، للنتائج المدمره للعزوبه من الجهه الروحیه، عمومیه الزوجیه و شمولها بأشکال مختلفه فی المجتمعات البشریه طیله التاریخ حتی بین أکثر المتحرکات من النباتات و الحیوانات و … ، تُعدّ نماذج من هذه الأدله. إضافه إلی هذه النماذج، فی آیات القرآن الکریمه شواهد متفرعه تدل علی هذا الأمر. أما الذی یبین هذا اللزوم بشکل أدق أمران؛ الأول تقدیم العلاقه بین العناصر المکوّنه للعلاقه الزوجیه (العشق و التزام)  و العلاقات العائلیه المختلفه ( مثلا الأبوه و الأمومه) مع الحاجات الفطریه و الروحیه الأصیله. و الثانی الانتباه إلی الفروق الهادفه و المتممه بین الرجل و المرأه التی تدل علی أن العلاقه بینهما و تتمیم نقائص کل واحد منهما بالآخر، فی نظام الخلق قد دبرت بذکاء و تدبیر، لهذا السیرنحو الکمال و النیل بالسعاده العلیا یحتاج إلی أن یؤدی کل واحد من الرجل و المرأه دوره المتمم بالنسبه إلی الآخر أحسن أداء.

تبیین المقدمات الفلسفیه لهذه البراهین وفق الحکمه الصدرائیه فی إطار أصوله الفلسفیه لمعرفه العالم و معرفه الإنسان، هو المنهج الحدیث الذی کان نصب أعیننا فی هذه الرساله.

یمکن أن نشاهد أثر موضوع هذا البحث خلال القضایا الفلسفیه للفلاسفه الإسلامیه فی الحکمه العملیه و فی قضیّه تدبیر المنزل. التفصیل الثلاثی فی الحکمه العملیه و الفصل بین الأمور العائلیه و العلاقات الاجتماعیه و الأخلاق الشخصیه یؤید أنهم أیضا یقولون بمیزات خاصه للبناء العائلی و نظامه التی تختلف عن العلاقات الجتماعیه و الأخلاق الشخصیه. بعباره أخری، إنهم یقولون بأن للنفس ثلاثه أبعاد حقیقیّه یختلف کل واحد منها عن الآخر، واحد منها هو العائله. لهذا یری التدابیر المتعلقه بالمنزل مستقله عن التدابیر المتعلقه بالمجتمع و الأخلاق الشخصیه.

الکلمات الأساسیه: العائله، الأصاله العائلیه، الحکمه المتعالیه، الزوجیه، الحکمه العملیه، تدبیر المنزل

Abstract:

Human being is a multi- dimensional creature, a combination of thoughts, abilities, capabilities, and different inclinations which have been devised in his existence wisely to reach a specific goal and aim. Behaving according to the guidance of theoretical and practical wisdom will guide the human towards true perfection. To distinguish between purity and impurity in theoretical issues; we always attempt to refer the affairs by guiding theoretical wisdom to truths; we should also refer the similar inclinations to firm innate tendencies by guiding the practical wisdom to regulate inclinations, intentions, and practical decisions.

Various proofs indicate the necessity to establish union in marriage and establishing family is innate and inborn in human beings. Psychological findings, mental destructive effects of singleness, generalizing and universality of marriage into diverse forms in all human societies throughout the history and even among most of the living creatures (such as animals and plants) and … are examples of these proofs. In addition to these proofs, there are various facts in the Qur’an verses which confirm this issue, too, But what emphasizes this necessity in a more accurate form are two issues, first: showing the relation of formative elements of marriage relation (love and commitment) and the other family relations (such as paternal and maternal relation) are accompanied by basic mental and innate needs and second: considering the purposeful and complementary differences between female and male. These differences indicate that the union between these two genders and completing one another’s defects have been pre-planned in the creation system consciously and purposefully. So the necessity for moving towards perfection and reaching the high prosperity is that every gender should play his/her complementary role with each other in the best way.

Clarifying philosophical preliminaries of these proofs on the basis of Sadraee philosophy in the form pf principles of cosmology and anthropology of his philosophy is a new approach which is considered in this thesis.

The track of the thesis’ subject can be found in the philosophical discussion of Islamic philosophers in practical philosophy and family strategy subject. The triple division of practical philosophy and differentiating family affairs from social relations and individual behavior can be an approval that he also accepts the family’s system and structure includes specific necessities and differentiates them from social relations and individual behavior. In other words, he agrees that human’s spirit includes three factual values and differentiates them from one another and family is one of them. So he has divided the related strategies of family from the related strategies of society and individual behavior.

Key words: family, principality of family, transcendent philosophy, matrimony, practical philosophy, family strategy

Imam Sadiq University

A thesis presented for ma degree in Islamic philosophy and theology

Ontology of family in human soul in mulla sadra’s philosophy

Supervisor

Dr Hosein sozanchi

Advisor

Dr Hosein hooshangi

Student

Yaser taherrahimi

January 2013

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

,

دانشجو

سال نشر