پایان‌نامه: نقش امام محمد باقر(علیه‌السلام) در تدوین و تبیین مذهب امامیه

رایگان

توضیحات

دانشکده فرهنگ و ارتباطات

پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته تاریخ تشیع

نقش امام محمد باقر(علیه‌السلام) در تدوین و تبیین مذهب امامیه

استاد راهنما:

حجت الاسلام و المسلمین دکتر محسن الویری

دانشجو :

محمد حسن احمدی

زمستان ۱۳۸۶

چکیده:

نوع کارکرد امام باقر علیه السلام در مسیر اولیه تاریخ تشیع ونوع تعالیم ایشان در مجموعه تعالیم امامیه از آن جهت حائز اهمیت است که بازکاوی و شناخت آن، ما را به ترسیم ارتباط مناسبی بین عصر امام و دوره پیش از آن راهنمایی می‌کند. بر این اساس، بسترهای لازم برای فهم درست تبیین امام، به صورت کاملاً مرتبط و منطقی، تعریف شده‌اند. اصالت مذهب امامیه و دیدگاههای متفاوت در خصوص پیدایش این مذهب نقل و نقد گردیده است و در نهایت پیشنهاد جدیدی ارایه شده است. نگاهی اجمالی به دوره زندگانی امام و شرایط فرهنگی و سیاسی عصر وی نیز موضوع فصل جداگانه ای است. با توجه به پیوند عمیق تاریخ و کلام ،دقتهای لازم در تحلیل نقش امام در قالب تفکیک بین اندیشه و مفهوم ازطرفی و حساسیت موضوع امامت از طرف دیگر به کمک بررسی پیشینه امامت قبل از امام رفته اند. مبانی و روشهای به کار گرفته شده توسط امام نیز، مورد بحث و بررسی واقع شده است و مقوله امامت نیز به عنوان عنصر محوری تعالیم امام، در فضای این تبیین، بسط داده شده است.

فرضیه مطرح شده، نقش امام را تبیینی وفرضیه رقیب نیز آن را تاسیسی می خواند. واقعیت آن است که حداقل در هیچ یک از بیانات امام نمی‌توان ادعای صریحی را مبنی بر پدید آوری مذهبی جدید ملاحظه کرد بلکه بر عکس مستندات فراوانی است که امام در موارد فراوانی سعی داشته تا قول خود را به اقوال ائمه پیشین و پیامبر بزرگوار اسلام مستند سازد. البته تبیینی بودن نقش امام ضرورتاً منتفی کننده کارکرد تمایز ساز امام نیست. پیدایش مذاهب مختلف، بیش از آنکه علت نوع منطق تمایز گونه امام باشد، واکنشی به موضع تبیین محور امام است. نوع واکنش دستگاه خلافت به موضع امام عملاً به گونه‌ای شد که تعالیم امام را به صورتی متمایز از سایر مذاهب قرار داد.

در مورد شبهه تدریج در تکامل مذهب، به عنوان سؤال دیگر این پژوهش، ما به نوعی، هم تدریج را می‌پذیریم و هم نمی‌پذیریم. نه معتقدان به تدریج را فاقد مستندات کافی می‌دانیم و نه دغدغه مخالفان تدریج را نسبت به حفظ اصالت مذهب تشیع، مذموم می‌شماریم. ما با معرفی مفهوم در قالبی بشری و اندیشه، در ساحتی قدسی بر آنیم تا نظریه تدریج را متوجه مفهوم و اصرار بر اصالت را متوجه اندیشه سازیم.

در مورد امامت و نحوه تبیین آن توسط امام باقرعلیه السلام، به عنوان محور اصلی این پژوهش ، این نتیجه حائز اهمیت بود که هیچ گونه تفاوت در جهت‌گیری و تعارضی بین اندیشه ‌امام وتعالیم پیشین شیعه در میان نیست. از طرف دیگر نیز دست یافتن به این تحلیل که عدم تفصیل اندیشه امامت توسط امامان پیش از امام ، -حداقل سهم عمده‌ای از آن- معلول شرایط سیاسی و واکنش حضرت به آن شرایط است را نادرست می‌دانیم. سهم عنصر مرور زمان برای بستر سازی تبیین امام، سهم قابل ملاحظه‌ای است که مورد غفلت واقع شده است.

کلید واژگان: امام باقر علیه السلام، امامیه، امامت، شیعه

العنوان: دور الإمام الباقر (علیه‌السلام) فی تدوین و تبیین المذهب الإمامیه

الباحث: محمدحسن احمدی

الاستاذ المشرف: الدکتور محسن الویری

الاستاذ المعین: الدکتور ستار عودی

الفرع الدراسی: تاریخ التشیع

الخلاصه

سیره الإمام الباقرعلیه‌السلام فی الإرهاصات الاولی لتاریخ التشیع و نوع تعإلیمه ضمن منظومه تعإلیم الإمامیه، لها اهمیه فائقه و یعزی سبب هذه الأهمیه إلی ان معرفتها تنتهی بنا إلی تکوین صوره واضحه حول الترابط او العلاقه بین العصر الذی عاشه الإمام و بین العصر الذی سبقه. و علی هذا الأساس تم وصف و تعریف المجالات اللازمه لتکوین فهم صحیح لتبیین الإمام علی نحو مترابط تماما. و قد وضعت علی بساط البحث اصاله مذهب الإمامیه و ما طرح من آراء مختلفه حول ظهوره، و ثم عرضت فی ختام المطاف و جهه نظر جدیده بهذا الخصوص. کما افرد أحد الفصول لالقاء نظره اجمإلیه علی العصر الذی عاش فیه الإمام و الظروف الثقافیه و السیاسیه التی کانت سائده فیه. و نظراً إلی الترابط الوثیق بین التاریخ و الکلام، فقد اعتمدت الدقه اللازمه فی تحلیل دور الإمام، و من جمله ذلک الفصل بین الفکر و المفهوم مع ملاحظه أهمیه موضوع الإمامه، من خلال الاستعانه بدراسه ما کانت علیه نظریه الإمام قبل زمان الإمام الباقر(علیه‌السلام). کما واخضعت المبادی و الأسإلیب التی اتبعها الإمام للبحث و النقاش أیضاً. و فصل الکلام فی اجواء هذا التبیین فی مقوله الإمامه بصفتها عنصراً محوریاً فی تعإلیم الإمام. الفرضیه البدائیه التی طرحت للبحث هنا تری ان للامام دوراً تبیینیاً، و تقع فی مقابلها نظریه تعتبر دوره تأسیسیاً. و الحقیقه هی انه لایمکن ان یستکشف من ای من کلمات الإمام ما یفید تأسیسه لمذهب جدید. بل علی العکس من ذلک هناک وثائق کثیره تشیر إلی أن الإمام کان یحاول فی مواقف کثیره، اسناد اقواله إلی أقوال رسول الله و الأئمه السابقین. و لابد من التأکید علی ان دوره التبیینی لا یلغی ما کان له من فعل متمیز. إن ظهور المذاهب المختلفه قبل ان یکون سبباً لنوع منطق الإمام المتمیز جاء کردّ فعل علی موقف الإمام ذی المحور التبیینی. و قد کان رد فعل السلطه الحاکمه ازاء موقف الإمام علی نحو جعل تعإلیمه تبرز بصوره متمایزه عن سائر المذاهب. طرحنا الشبهه التی تقول بتدرج تکامل المذهب فی بحثنا هذا بعنوان سؤال آخر و کان موقفنا من ذلک هو القبول بفکره التدرج من جهه و عدم القبول بها من جهه اخری ونحن لانری انّ القائلین بالتدرج یفتقرون إلی الادله و المستندات الکافیه و لا نتوجه بالمذمه إلی ما یحمله معارضوا فکره التدرج من هواجس و حرص ازاء الحفاظ علی اصاله المذهب الشیعی. و نحن نحاول من خلال ربط المفهوم بصیاغه بشریه و إرجاع الفکر إلی الساحه القدسیه أن نوجه نظریه التدرج إلی المفهوم و نظریه التمسک بالأصاله إلی الفکر. و أما فیما یخص الإمامه و کیفیه تبیینها من قبل الإمام الباقر(علیه‌السلام) بمثابه المحور الأساسی لهذا البحث. فقد کانت النتیجه المهمه التی توصلنا إلیها هی عدم وجود ای نوع من الاختلاف و التعارض فی التوجهات بین فکر الإمام الباقر و بین تعإلیم الشیعه السابقه علیه. و نحن طبعاً لا نری صواب التحلیل الذی یذهب إلی ارجاع سبب عدم تفصیل فکره الإمامه من قبل الأئمه السابقین – أو السهم الاکبر فی ذلک علی الأقل – إلی الظروف السیاسیه و إلی موقف الإمام من تلک الظروف؛ اذ أن هذا التحلیل قد أغفل عنصر الزمان و ما له من دور ملحوظ فی تمهید الظروف لتبیین الإمام.

الکلمات الاساسیه: الإمام الباقر(علیه‌السلام)، الإمامیه، الإمامه، الشیعه.

Abstract

The style of Imam Baqir(a.s)’s role in the first period of Shia’s history and the type of his teachings in comparison with the whole Imamid teachings is important as it helps us to make a suitable relation between the time of Imam and the time before him .Therefore the necessary bases for the proper understanding of Imam’s explanations are completely defined ;as they are coherent and logical. The authenticity of Imam’s religion and the different views about its existence are narrated , criticized and finally a fresh view is suggested. A glace at Imam’s life and his cultural and political conditions is the topic of one chapter. By considering to the deep link between history and theology , the necessary attention for the analysis  of the Imam’s role concerning the separation of the thought from the concept and the sensitiveness of Imamat , have been mentioned to help study the background of Imamat before Imam. Bases and methods  used by Imam  have been studied too and the topic of Imamat as an axial element of Imam’s teachings is described in this explanatory process. The primary theory takes the Imam’s role in an explanatory way as its opponents call it in an establishment way. Its clear that no specific claim can be found based on creating a new religion but the other way round there is enough evidence that shows Imam’s tried to rely on the prophet and former Imams in his traditions. However explanatory method used by Imam doesn’t deny the Imam’s trying output as distinguishable. The existence of different religions was a caliphate system reaction to the Imam’s explanatory methods  which caused his teachings to be distinguished. As for the doubt in religion perfection as another question in this study. The evolution process is not totally rejected but by considering the difference between reality and concept. Imamat in its reality in shia’s though is fixed althought its appearance in the society is different. About  Imamat and the kind of its explanation by Imam as a mainly topic in this study,  it is important to know that there’s no difference and opposition between Imam’s thought and the former teachings. On the other hand, we don’t believe that the explanation not in details by the former Imams can be just a reaction to the political conditions. The element of passing time plays an important part in the process of Imam’s explanations which has been neglected.

Key words:

Imam Baqir (a.s),Imamiyeh , Imamah , Shia

Imam Sadiq (A.S.) university

Islamic studies culture and Communication College

The Thesis presented for the Degree of Master in History of Shia

Imam Muhammad al-Baqir (A.S.), s role to The Imamid drawing up and explaining

Supervisor: Dr.Mohsen Alviri

Advisor: Dr.Sattar Owdi

By: Mohamad Hasan Ahmadi

Winter 2008

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

سال نشر