پایان‌نامه: هنجارهای ارتباطات میان فردی مؤمنان در قرآن کریم

رایگان

توضیحات

دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

گرایش مطالعات سیاستگذاری

عنوان پایان نامه:

هنجارهای ارتباطات میان فردی مؤمنان در قرآن کریم

استاد راهنما: دکتر ناصر باهنر

استاد مشاور: دکتر عباس مصلایی پور

دانشجو: محمدکاظم طاهری

دی ماه ۱۳۹۲

چکیده

این پژوهش با هدف توجه به مبانی اسلامی در علم ارتباطات، به بررسی قرآن و استخراج هنجارهای ارتباطات میان فردی از قرآن می پردازد. قرآن مسایل قابل توجهی در حوزه ارتباطات میان فردی بیان کرده است. به بسیاری از رفتارهای ارتباطی در قرآن کریم امر شده و از بسیاری رفتارها نهی شده است. زمانی که از ایمان و مؤمن سخن به میان می آید، به شهادت آیات قرآن، ایمان مفهومی است در مقابل کفر، و مؤمن در مقابل کافر بوده و ملزوماتی همچون اسلام، تقوا، هدایت و عمل صالح با آن همراه است. البته از مفهوم نفاق و منافق نیز به عنوان مفاهبم مقابل ایمان نباید غافل شد.

مسئله این پژوهش این است که ادبیات موجود ارتباطات میان فردی فارغ از دیدگاهها و هنجارهای دینی است و انبوه دستاوردهای این حوزه نمی تواند در فرهنگ وارتباطات اسلامی- ایرانی راهگشای جامعه و آحاد جامعه اسلامی باشد. حال این که میراث عظیم فرهنگ و ارتباطات اسلامی پیش روی ما قرار دارد، ولی برای جامعه ایمانی هنوز هنجارهای ارتباطی آن به درستی استخراج نشده است، لذا باید دید هنجارهای ارتباطات میان فردی بین مؤمنان در قرآن کریم کدامند؟ و آیا می­توان دسته بندی مناسب و معناداری از این هنجارها ارائه داد؟

برای پاسخ به این سؤال ابتدا نیاز به تعریفی عملیاتی از هنجارهای ارتباطات میان فردی مؤمنان احساس می­شود. همچنین روش معنی شناسی ایزوتسو برای فهم معنای ایمان و مؤمن در قرآن به کار رفته است. پس از ارائه تعریف عملیاتی، استخراج و دسته بندی هنجارها صورت گرفت. آنگاه پس از جمع بندی از فصول، نتیجه گیری و تحلیل یافته ها، در ضمن ارائه یافته ها به سوال پژوهش پاسخ داده شد که چه دسته بندی از هنجارهای ارتباطات میان فردی مؤمنان در قرآن می­توان ارائه داد. در دسته هنجارهای گفتاری به هنجارهای خاص ارتباط با رسول خدا و اولیاء الهی و نیز هنجارهای گفتاری مرتبط با مؤمنان پرداخته شد. در مورد مؤمنان نیز دو دسته «هنجارهای سخن نیکو» و «اجتناب از سوء کاربرد زبان» مد نظر قرار گرفت.

اما در هنجارهای رفتاری، پس از برشمردن آداب ارتباط با رسول خدا و اولیاء الهی، در ارتباط با مؤمنان دو دسته خانواده و جامعه شکل گرفت. در دسته خانواده، به هنجارهای شکل گیری و انحلال خانواده (ازدواج و طلاق)، روابط با والدین، همسران و فرزندان، و نزدیکان اشاره شد. در دسته جامعه نیز هنجارهای معاشرت با سایر مؤمنان، هنجارهای ناظر به اجتماع و با غایت تعالی اجتماعی، هنجارهای دوستی، حجاب و عفاف و هنجارهای میهمان شدن آمد. سپس در انتها پیشنهادهایی برای پژوهش های آتی مطرح می­شود.

کلید واژه ها: هنجار، ارتباطات میان فردی، هنجارهای ارتباطات میان فردی، مؤمن، قرآن کریم.

العنوان: معاییر العلاقات بین المؤمنین فی القرآن الکریم

الأستاذ المشرف: الدکتور ناصر باهنر

الأستاذ المساعد: الدکتور عباس مصلایی بور

الطالب: محمّدکاظم طاهری آکِردی

الفرع الدراسی: الدراسات الإسلامیه والثقافه والإعلام

الملخص:

تقوم هذه الأطروحه بالبحث فی القرآن الکریم واستخراج معاییر العلاقات بین الأشخاص معتنیهً بالمصادر الإسلامیه فی علم الاتصالات. لقد استعرض القرآن الکریم کمّاً هائلاً من المعاییر بین الأشخاص وأمَر بأداء بعض السلوکیات التواصلیه ونهی عن بعضها الآخر. تشهد آیات القرآن بأنّ مفهومی الإیمان والمؤمن یقابلهما الکفر والکافر ویتضمن مفهوم الإیمان بعض المفاهیم کالإسلام، والتقوی، والهدایه والعمل الصالح. کما ینبغی أن لا نتجاهل مفهومی النفاق والمنافق الذین یتم ذکرهما مخالفین للإیمان والمؤمن.

فالمسأله فی هذا البحث هی أنّ الخلفیات الموجوده فی العلاقات بین الأشخاص أهملت الآراء والمعاییر الدینیه ولم تکن الإنجازات هذا المجال مجدیه بالنسبه للثقافه والعلاقات الإسلامیه والإیرانیه، ویقع الیوم تراث الثقافه والإتصالات الإسلامیه بین أیدینا ولکن لم تُستَخرَج حتی الیوم معاییرها التواصلیه للمجتمع الإیمانی. فما هی محدّدات معاییر العلاقات  بین الأشخاص فی القرآن الکریم؟ و هل یمکن تقدیم تصنیف مناسب لها؟

فللحصول علی هذا نحتاج تقدیم تعریف تطبیقی لمعاییر العلاقات الشخصیه بین المؤمنین. وقد تم استخدام منهج إیزوتسو لمعرفه المعانی للکشف عن معنی الإیمان والمؤمن فی القرآن. وقد تم استخراج وتصنیف المعاییر بعد تقدیم التعریف التطبیقی المطلوب، وبعد جمع الفصول والإستنتاج منها وتحلیل وتقدیم النتائج تم الرد علی سؤال الأطروحه وهو: ما هی معاییر العلاقات بین الأشخاص فی القرآن الکریم وتصانیفها المناسبه؟ وتبین فی قسم المعاییر الکلامیه، المعاییر الکلامیه المختصه بالعلاقه مع الرسول و أولیاء الله و المؤمنین. و ما یتعلق بالمؤمنین تنقسم إلی فئتین: معاییر الکلام الحَسَن ومعاییر الحفاظ علی سلامه اللسان.

اما فی قسم المعاییر السلوکیه، فقد تم تکوین عنوانی الأسره والمجتمع فی قسم السلوک مع المؤمنین وذلک بعد إعداد آداب السلوک مع رسول الله و اولیائه. وأُشیر تحت عنوان الأسره إلی معاییر تکوین و انهیار الأسره (الزواج و الطلاق)، السلوک مع الوالدین، والأزواج والأولاد والأقرباء. و وردت تحت عنوان المجتمع معاییر السلوک مع المؤمنین، والمعاییر الداله علی المجتمع التی تهدف إلی رقیّه، معاییر الصداقه، ومعاییر الحجاب والعفاف والضیافه. وفی الختام تمّ  تقدیم مقترحات للبحوث التی سیتمّ إنجازها بعد.

المفردات المفتاحیه: المعاییر، العلاقات بین الأشخاص، المؤمن، القرآن الکریم.

Abstract:

By relying on Islamic sources in communication, this research proceeds to study the holy Quran and extract interpersonal communication norms from it. The holy Quran contains many norms about ​​interpersonal communication field. It has instructed many communicative behaviors and prohibited many other behaviors. The holy Quran verses testify that the faith is a concept against heresy and that the believer is against the infidel and it is accompanied by some essentials like Islam, pietism, being led, and good deeds. However, the concepts of hypocrisy and hypocrite should be also paid attention to as the concepts against faith.

The issue of this research is that the existing literature about interpersonal communication is neglecting the religious norms and viewpoints, and most of the achievements of this field can’t be useful for the society in Iranian-Islamic culture and communication. However, there is a huge legacy of Islamic Culture and Communication ahead of us, but its Communicative norms haven’t been properly extracted for a community of believers yet. Therefore, interpersonal communication norms must be extracted from the Quran and one should check if it’s possible to present a suitable classification of these norms?

To answer this question, first we need an operational definition of the interpersonal communicative norms of believers in the holy Quran. Izutsu’s semantics method has been used to perceive the meaning of faith and believer in the Quran. After characterizing the operational definition, the norms have been extracted from the Quran and classified. Then, after analyzing chapters and results and presenting data, the research question was answered, which was presenting at classification of interpersonal communicative norms of believers in the Quran. In the category of verbal norms, special norms of relation to the prophet and other divine figures and related verbal norms with believers were discussed. About believers, two categories were noticed: Norms of good speech and avoidance of language abuse.

In behavioral norms, after mentioning norms of treatment with the prophet and divine figures, in relation to the believers, two categories of family and society were formed. In the category of family, norms of marriage and divorce, treatments with parents, wives, children, and relatives were mentioned. In the category of society, norms of interaction with other believers, norms for social growth, norms for friendship, norms for hijab and virtue, and norms for guests were expressed. At last some suggestions are introduced for subsequent researches.

Keywords:  norm, interpersonal communication, believer, holy Quran.

Imam Sadeq University

Facalty of Islamic Studies and Culture and Communication

M.A thesis in Islamic Studies and Culture and Communication Field

Policy making studies area

Title:

Interpersonal communicative norms of believers

 in the holy Quran

Supervisor:

Dr. Naser Bahonar

Advisor:

Dr. Abbas Mosallaei Poor

Student:

Mohammad Kazem Taheri

January, ۲۰۱۴

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

,

دانشجو

سال نشر