پایان‌نامه: مبانی قرآنشناختی و روش تفسیری شیخ مفید (ره)

رایگان

توضیحات

دانشکده الهیات، معارف اسلامی‌ و ارشاد

پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد پیوسته رشته الهیات، معارف اسلامی‌ و ارشاد

گرایش علوم قرآن و حدیث

مبانی قرآن‏‌شناختی و روش تفسیری شیخ مفید (ره)

استاد راهنما:

دکتر عباس تقویان

استاد مشاور:

دکتر مهدی ایزدی

دانشجو:

ابوالفضل حاجی حیدری ورنوسفادرانی

شهریور ۱۳۹۱

چکیده:

محمد بن محمد بن نعمان، مشهور به «شیخ مفید»، یکی از متکلمان و فقهاء بزرگ امامیه در قرن چهارم و ابتدای قرن پنجم به شمار می آید که با داشتن جامعیت در معقول و منقول، نه تنها عصر خویش، بلکه آیندگان را تحت تأثیر قرار داده است.

وی از جمله دانشمندان طراز اول امامیه به حساب می­آید که عمر خویش را صرف تعلیم، تعلم و تألیف کتب در زمینه­های مختلف علمی أعم از کلام، فقه، أصول فقه، تاریخ، علوم قرآن و… کرده است. مناظرات و مباحثات کلامی و فقهی با علمای مذاهب دیگر، برجستگی این شخصیت پرکار را دوچندان کرده است.

با وجود نگارش حداقل چهار کتاب با موضوع علوم قرآنی توسط شیخ مفید- که امروزه در دسترس نیست- ، اثر تفسیری مستقلی توسط وی به نگارش در نیامده است؛ اما با استفاده از کتب تفسیری به­جای­مانده و همچنین اقوال تفسیری وی که لابه­لای دیگر کتبش به وفور یافت می­شود، می­توان به برخی دیدگاه­های تفسیری وی دست یافت. در این پایان­نامه با تکیه بر دیدگاه­های تفسیری شیخ مفید تلاشی صورت گرفته است تا مبانی قرآن شناختی وی مدون شود.

بررسی مباحث تفسیری شیخ مفید که به شیوه عقلی – اجتهادی و نقلی بر پایه منابع و مصادر متعدد به تفسیر برخی از آیات قرآن کریم پرداخته است، نشان می­دهد که قابل فهم بودن قرآن کریم و حجیت ظواهر آن، اصالت قایل شدن برای قول معصومان علیهم السلام و نیز اعتقاد به وجود بطن برای ظواهر قرآن کریم، از مهمترین مبانی تفسیری اوست.

نیز بررسی میراث تفسیری شیخ مفید، مشخص می کند تفسیر روایی، تفسیر کلامی، تفسیر قرآن به قرآن و تفسیر ادبی از مهمترین روش­های تفسیری وی به شمار می­رود. بررسی برخی مبانی قرآن­شناختی شیخ مفید همچون رد نزول دفعی قرآن کریم در شب قدر، إعجاز به صرفه قرآن کریم، حدوث کلام الهی و اظهار گرایش به نظریه صیانت قرآن کریم از تحریف از جمله مباحثی است که در این پایان­نامه مورد بررسی قرار گرفته است.

واژگان کلیدی: شیخ مفید، روش تفسیری، تفسیر روایی، تفسیر کلامی، مبانی قرآن شناختی.

العنوان:  مبادئ القرآنیات والمنهج التفسییری للشیخ المفید

الأستاذ المشرف:  الدکتور تقویان

الأستاذ المساعد:  الدکتور إیزدی

الباحث:  أبوالفضل حاجی حیدری

الفرع الدراسی:  الشریعه، اختصاص علوم القرآن والحدیث

الخلاصه:

یعدّ محمّد بن محمّد بن النعمان، الملقّب بالشیخ المفید، أحدا من العلماء والمتکلمین العظام للإمامیه فی القرن الرابع وبدایه القرن الخامس وهو الذی ما أثّر علی زمانه بجمعه للمعقول والمنقول فحسب بل علی المستقبل.

إنّ الشیخ المفید یعد من علماء الشیعه الرائدین والذی أمضی عمره فی التعلیم والتعلّم وتصنیف الکتب فی مجالات علمیه مختلفه من الکلام، الفقه، أصول الفقه، التاریخ، علوم القرآن و… . وقد أضعف المناظرات والمناقشات الکلامیه والفقهیّه مع علماء المذاهب الأخرى علی زاد بروز هذه الشخصیه الفعّاله.

ما کتب الشیخ المفید بیده أثر تفسیری مستقل، غیر أربعه کتب صنفها حول العلوم القرآنیه علی الأقل وهی غیر متاحه الیوم، لکن باستخدام الکتب التفسیریه الباقیه وکذلک أقواله التفسیریه المتوفره فی أثناء کتبه الأخری، یسهل الوصول إلی آرائه التفسیریه.

هذه الرساله تحاول تدوین مبادئ القرآنیات عند الشیخ المفید بالتأکید علی آرائه التفسیریه.

دارسه المباحث التفسیریه للشیخ المفید المنتظمه علی أسلوب عقلی -اجتهادی ونقلی والتی تقوم علی مصادر متعدّده، تدل علی أن قابلیه فهم القرآن الکریم وحجّیه ظواهره، القول بأصاله کلام المعصومین علیهم السلام وکذلک اعتقاد بوجود البطون لظواهر القرآن الکریم هی من أهم مبادئه التفسیریه.

استقصاء التراث التفسیری للشیخ المفید یبیّن أنّ التفسی الروایی، التفسیر الکلامی، تفسیر القرآن بالقرآن والتفسیر الأدبی یعدّ من أهم مناهجه التفسیریه. کما تتناول هذه الرساله بعض مبادئ القرآنیه للشیخ المفید مثل الردّ علی النزول الدفعی للقرآن الکریم فی لیله القدر، إعجاز القرآن بالصرفه، حدوث کلام الله والمیل إلی نظریه صیانه القرآن الکریم من التحریف.

الکلمات الرئیسه: الشیخ مفید، المنهج التفسیری، التفسیر الروایی، التفسیر الکلامی، مبادئ القرآنیات.

Abstract:

Muhammad ibn Muhammad ibn Nu’man, known as “Shaykh Mufid,” one of the great Imamiye theologians and jurists in the fourth and early fifth century , had comprehensive mastery of both rational and traditional topics and exerted his influence upon both his contemporary and future scholors.

He is considered to be one of the top Imamiye scholars who spent his lifetime teaching, learning and authoring books on various scientific fields ranging from theology, jurisprudence, principles of jurisprudence to history, Quranic sciences . Theological and legal debates and discussions with scholars of other religions increased the prominence of this prolific character.

Despite writing at least four books on the subject of Quranic sciences -not available today – Shaykh Mufid did not write any independant exegetical book. But by using the available  exegetical books and his exegetical viewpoints, abundant amidst his other books, can be found some of his exegetical viewpoints. This thesis, based on Shaykh Mufid exegetical viewpoints, is trying to codify his foundations of quranology.

The study of Shaykh Mufid’s exegetical topics, organized on the basis of rational- theoretical and traditional discussion, and based on multiple sources, shows that the understandability of the Quran, the validity of its appearance, regarding the authenticity for Masoomin sayings, and a belief in the hidden foundation for the holy Quran’s appearace are the most important premise of his argument.

Also studying Shaykh Mufid’s exegetical heritage determines that traditional interpretation, theological interpretation, the interpretation of the Quran by the Quran and literal interpretation are the most important exegetical methods adopted by him.

Some Shaykh Mufid’s Foundations of quranology like the rejection of the revelation of Holy Quran all at once in the Ghadr night, Quran’s miracle in the Sarfeh, the Creation of the divine word, and his tendency to the “preservation of the holy Quran from distortion” theory are studied in this thesis.

Keywords: Shaikh Mufid, exegetical method, traditional interpretation, theological interpretation, Foundations of quranology

Imam Sadiq (a.s) University

Faculty of Islamic Studies, Theology and Guidance

A Thesis Provided For the Degree of Master Art

In Qur’an and Tradition

Foundations of Qur’anology and Method of the Interpretation of the Holy Qur’an by Shaikh Mufid

Supervisor:

Dr. Abbas Taghavian

Advisor:

Dr. Mahdi Izadi

 Student:

Abolfazl Haji Heidari

September 2012

۴۳۰

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

,

دانشجو

سال نشر