توضیحات

دانشگاه امام صادق(علیه السلام)

دانشکده معارف اسلامی و مدیریت

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد پیوسته رشته معارف اسلامی و مدیریت

گرایش مالی

امکان‌سنجی کاربرد مشتقات اعتباری ساختاریافته تعهدات با پشتوانه بدهی و اسناد مرتبط با اعتبار از دیدگاه فقه امامیه

استاد راهنما: حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سید عباس موسویان

استاد مشاور: دکتر محمد طالبی

دانشجو: محمد توحیدی

بهمن ۱۳۸۹

چکیده

با وجود افزای‍ش  ابداع و نوآوری های موجود در بخش مالی، ریسک اعتباری هنوز به عنوان دلیل عمده عدم موفقیت مؤسسات مالی محسوب می‌گردد. مشتقات اعتباری از مهم‌ترین ابزارهای مدیریت و انتقال ریسک اعتباری مورد استفاده در بانکداری متداول هستند.

از جمله ابزارهای نوین مالی در حوزه مشتقات اعتباری، تعهدات با پشتوانه بدهی و اسناد مرتبط با اعتبار است که کارکرد اصلی آن‌ها انتقال و پراکندگی ریسک اعتباری بین تعداد بیشتری از سرمایه گذاران است که در ضمن این انتقال ریسک، ابزاری جهت تأمین مالی نیز محسوب می‌گردد.

در این تحقیق ابتدا به بررسی تعهدات با پشتوانه بدهی و اسناد مرتبط با اعتبار از منظر اقتصادی و مکانیزم عملکرد آن‌ها پرداخته و سپس با مطالعه متون فقهی و بررسی و استخراج موازین فقهی به تطبیق توصیف و تبیین ارائه شده از این مشتقات اعتباری با موازین و اصول فقهی پرداخته‌ایم.

فصل اول به کلیات تحقیق اختصاص دارد که  شامل بیان مسئله، پیشینه تحقیق، ضرورت، سؤالات، فرضیات و تعاریف عملیاتی تحقیق است. فصل دوم، ادبیات مالی و فقهی مرتبط با موضوع تحقیق را مورد بررسی قرار می‌دهد. بدین منظور مباحث مطرح در مورد ریسک، ریسک اعتباری، رویکردها و ابزارهای مدیریت ریسک، عوامل بروز ریسک اعتباری و روش‌های مدیریت آن در بانکداری بدون ربا، مشتقات اعتباری و دو نوع خاص آن  یعنی تعهدات با پشتوانه بدهی و اسناد مرتبط با اعتبار و همچنین موضوعات فقهی مرتبط با موضوع تحقیق به صورت مفصل مورد بحث قرار گرفته‌اند.

در فصل سوم تحقیق، ضمن ارائه سؤالات تحقیق، متدلوژی مورد استفاده جهت بررسی سؤالات ارائه شده است. در فصل چهارم بر مبنای متدلوژی ارائه شده در فصل سوم، به بررسی امکان تطبیق معاملات بازار اولیه وثانویه هر کدام از مشتقات اعتباری با موازین واصول فقه امامیه پرداخته‌ایم.

فصل پنجم نتایج حاصله از تحقیق را ارائه می‌نماید. با انتخاب دو نوع از بهترین تسهیلات بانکی  و استفاده از آن‌ها در مدل عملیاتی تعهدات با پشتوانه بدهی ساده، به تطبیق بازار اولیه و ثانویه تعهدات با پشتوانه اجاره بشرط تملیک و فروش اقساطی و همچنین اولویت بندی اوراق تعهدات با پشتوانه بدهی بر اساس تقدم و تأخر در تحمل نکول احتمالی مشتریان بانک با موازین فقهی پرداخته شد و  اولویت‌بندی اوراق در نوع ساده بر اساس عقد ضمان، بیمه و صلح مورد تأیید قرار گرفت.

در تعهدات با پشتوانه بدهی ترکیبی امکان تطبیق رابطه بانک و واسط با عقود ضمان، بیمه و یا یک قرارداد جدید و همچنین رابطه واسط و سرمایه‌گذاران با عقود بیمه بشرط قرض، اجاره بشرط تملیک و ضمان، فروش اقساطی بشرط ضمان و یا  وکالت بشرط بیمه مورد تأیید قرار گرفت. همچنین طبق نتایج حاصله، اسناد مرتبط با اعتبار در قالب عقد صلح، بیمه بشرط قرض، وکالت عام بشرط بیمه و یا بعنوان یک قرارداد جدید قابل ارائه است.

کلمات کلیدی: مشتقات اعتباری، تعهدات با پشتوانه بدهی، اسناد مرتبط با اعتبار، تبدیل به اوراق بهادار سازی، شرایط صحت قراردادها، فقه اسلامی

العنوان: دراسه جدوی تطبیق المشتقات الائتمانیه المنظمه للالتزامات المدعومه بالدیون و الأوراق المرتبطه بالائتمان من منظور فقه الشیعه

الباحث: محمد توحیدی

الأستاذ المشرف:الدکتور سید عباس موسویان

الأستاذ المساعد: الدکتور محمد طالبی

الفرع‌الدراسی: الدراسات الإسلامیه و الإداره المالیه

خلاصه

رغم المبادرات المتواجده فی القطاع المالی، فإنّ مخاطر الائتمان، هی لا تزال السبب الرئیس لفشل المؤسسات المالیه. و المشتقات الائتمانیه تعتبر من أهمّ الأدواه المتداوله لإداره و نقل المخاطر الائتمانیه التی تستخدم فی البنوک التقلیدیه.

من الأدوات المالیه الحدیثه فی مجال المشتقات الائتمانیه هی الالتزامات المدعومه بالقروض و الأوراق المرتبطه بالائتمان التی وظیفتها الرئیسیه نقل و توزیع المخاطر الائتمانیه بین الکثیر من المستثمرین، و أیضا تعتبر ضمن نقل المخاطر، أداه للتمویل.

فی هذه الأطروحه بدأنا بفحص الالتزامات المدعومه بالقروض و الأوراق المرتبطه بالائتمان من الناحیه الاقتصادیه و طریقه استخدامها، ثم قمنا بدراسه الموضوع عن طریق المصادر الفقهیه و استخراج المعاییر الفقهیه و تطبیق النتیجه الحاصله من هذه المعاییر و الأصول الفقهیه.

خصص الفصل الأول لدراسه عام للموضوع الأطروحه الذی یشمل بیان المشکله، و خلفیه البحث، و ضروره البحث، و الأسئله، و الفرضیات و التعاریف العملیه فی البحث. و فی الفصل الثانی تحدثنا عن الأدبیات المالیه و الفقهیه المرتبطه بموضوع الأطروحه. و لذلک ناقشنا موضوع الخطر، و المخاطر الائتمانیه، و المناهج و أدوات إداره المخاطر، و عوامل المخاطر الائتمانیه و طرق إدارتها فی المصرفیه اللاربویه، و المشتقات الائتمانیه و قسمیها ( القرض المدعوم بالرهن و الأوراق المرتبطه بالائتمان ) و المسائل الفقهیه المرتبطه بموضوع الأطروحه. فی الفصل الثالث من الأطروحه، ضمن تقدیم أسئله الأطروحه، شرحنا المنهجیه التی استخدمت للفحص عن أجوبه الأسئله. و فی الفصل الرابع، و علی أساس المنهجیه التی تم ذکرها فی الفصل الثالث، قمنا بالفحص عن ‌إمکانیه تطبیق تداولات الأسواق الأولیه و الثانویه للمشتقات الائتمانیه، مع المعاییر و أصول الفقه الشیعی. و فی الفصل الخامس ذکرنا نتائج الأطروحه.

اخترنا نوعین من التسهیلات المصرفیه و استفدنا منهما فی النموذج التشغیلی للالتزامات المدعومه بالقرض، و قمنا بتطبیق الأسواق الأولیه و الثانویه للالتزامات المدعومه بالإیجار مع خیار التملیک و البیع بالتقسیط. و أیضا قمنا بتحدید أولویات السندات المدعومه بالقرض، علی أساس التقدم و التأخر فی تحمل التخلف بالدفع من جانب زبائن المصرف مع المعاییر الفقهیه. و قد تمّ قبول تحدید أولویات السندات علی أساس عقد الضمان و التأمین و الصلح. و فی الالتزامات المدعومه بالقروض الترکیبیه یمکن تطبیق علاقه المصرف و الوسیط مع عقود الضمان، و التأمین أو عقد جدید.

و قد تمّ قبول وجود العلاقه بین الوسیط و المستثمرین بعقود التأمین مع خیار القرض، و الإیجار مع خیار التملیک و الضمان، و البیع بالتقسیط مع خیارالضمان، أو الوکاله مع خیار التأمین. و علی أساس نتائج البحث، یمکن تقدیم السندات المرتبطه بالائتمان فی إطار الصلح، أو التأمین مع خیار القرض، أو الوکاله العامه مع خیار التأمین، کعقود جدیده.

الکلمات الأساسیه: المشتقات الائتمانیه، الالتزامات المدعومه بالقرض، السندات المرتبطه بالائتمان، التوریق، شروط صحه العقود، الفقه الإسلامی.

 

Abstract

Although innovations in the financial sector are increasing, credit risk is still considered the main cause of the failure of financial institutions. Credit derivatives  are the most common tools to manage and  transfer credit risk used in conventional banking.

Two main types of credit derivatives are collateralized debt obligations and credit linked notes whose the main function is to transfer and spread credit risk to the extensive domain of  investors.

In this research, firstly, we examine CDOs and CLNs from an economic aspect and their mechanism in the finance. Then, by studying Sharia sources and extracting Sharia criteria, we accommodate these credit derivatives with Sharia criteria and principles.

Chapter one is devoted to a general study of the problem, including introduction, literature, questions, hypotheses, and operational definitions of the research.

In chapter two, the jurisprudential and financial literature related to this research is studied. Therefore, the discussions about risk, credit risk, approaches and tools for risk management, the factors resulting in credit risk, and the methods of credit risk management in non- riba banking, credit derivatives and two special types of them, is that, CDOs and CLNs and jurisprudential issues related to the research are addressed and discussed in detail.

In chapter three, methodology used to determine the questions is presented. In the fourth chapter, based on the methodology presented in chapter III, the possibility of accommodating primary and secondary market transactions of each of the credit derivatives with standards and principles of Fiqh is studied.

Chapter five provides the results of the study. By choosing two types of the best contracs of Islamic banking and using them in the operational model of collateralized debt obligations,we have designed collateralized debt obligations based on Ijarah Thumma Al Bai’ and Bai’bithaman ajil. We have also studied the nature of tranching and priority in CDO securities based on fiqh standards and principles. The result is that tranching and slicing is confirmed based on Dhaman, insurance and Mosalahah.

In Synthetic CDOs, accommodating the relationship between the bank and SPV with Dhaman, Insurance or a new contract and the relationship between SPV and investors with the Insurance provided QARD, Ijarah Thumma Al Bai’ and Dhaman, Bai’bithaman ajil provided Dhaman or Wakalah provided Insurance was confirmed. Furthermore, according to the results, CLNs can be provided in the form of Musalahah, insurance provided Qard, wakalah provided Insurance or a new contract.

Keywords: Credit Derivatives, Collateralized Debt Obligations, Credit Linked Notes, Securitization, Sharia Standards and Principles, Non-Riba Banking.

Imam Sadiq (A.S.) University

Faculty of Islamic Studies and Management 

Continuous M.A. Thesis in Islamic Studies and Financial Management

Feasibility Study of Using Collateralized Debt Obligations and Credit-Linked Notes based on Imamia Jurisprudence

Supervisor: Seyyed Abbas Mousavian (PHD)

Advisor: Mohammad Talebi (PhD)

Student: Mohammad Tohidi

Fabruary ۲۰۱۱

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

,

دانشجو

سال نشر