پایان نامه: نیروهای اجتماعی مؤثر در تأسیس حکومت علوی

رایگان

توضیحات

دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته معارف اسلامی و علوم سیاسی

نیروهای اجتماعی مؤثر در تأسیس حکومت علوی

استاد راهنما:

دکتر سید محمدرضا احمدی طباطبایی

استاد مشاور:

دکتر اصغر افتخاری

دانشجو:

سید مهدی موسوی نیا

شهریورماه ۱۳۹۳

چکیده:

نیروهای اجتماعی به عنوان یکی از عمده موضوعات رشته جامعه‌شناسی سیاسی، برگرفته از برخی تفاوت‌ها یا به اصطلاح «شکاف‌های اجتماعی» هستند که به صورت تعمیق یافته در جامعه درآمده‌اند؛ شکاف‌هایی نظیر جنسیت، قومیت، ایدئولوژی و … می‌توانند تشکیل نیروهای اجتماعی دهند و این نیروها، قابلیت ایفای نقش مؤثری در ارتباط با قدرت سیاسی دارند. اهمیت موضوع نیروهای اجتماعی از یک سو و اهمیت تجربه دوران حکومت امام علی(علیه السلام) به عنوان یکی از منابع حجیت‌آور در اندیشه اسلامی از سویی دیگر، نگارنده این پایان نامه را بر آن داشت تا مطالعه‌ای میان رشته‌ای را در ارتباط جامعه‌شناسی سیاسی و تاریخ اسلام آغاز کند. لازم به ذکر است با توجه به پیشینه مطالعاتی که در حکومت امام علی(ع) وجود دارد، خلأ محسوسی در دوران تأسیس حکومت ایشان احساس گردید. مهمترین و اصلی‌ترین سؤال پژوهش حاضر، این است که: «نیروهای اجتماعی مؤثر و نقش‌آفرین در جریان شکل گیری و تأسیس حکومت علوی کدام بوده اند؟» همچنین، فرضیه پژوهش حاضر نیز این است که «حضرت در مواجه با گروه‌ها و نیروهای اجتماعی مؤثر در تأسیس حکومت، تمام تلاش خود را کردند که بیعت آنان، جنبه عقلانی داشته و صرفا از روی عواطف و احساس نباشد.» در این پژوهش، ضمن بررسی انواع شکاف‌های اجتماعی در دوره پس از رحلت رسول اکرم(ص) تا دوران تأسیس حکومت امام علی(علیه السلام) و بیان نوع رابطه این شکاف‌ها با هم(متقاطع، متراکم یا متوازی)، تعیین یک شکاف به عنوان شکاف پایه و میزان فعالیت هر یک از این شکاف‌ها در سه ساخت اجتماعی و آگاهی و سیاسی؛ صورت‌بندی نیروهای اجتماعی ناشی از این شکاف‌ها بیان شده و تأثیر هر یک از این نیروهای اجتماعی تبیین گردیده است. با این نگاه به دوره تأسیس حکومت حضرت، با توجه به سه نوع شکاف‌ موقعیتی، رفتاری و ایدئولوژیک، هشت نیروی اجتماعی شناسایی شده که اسامی آن‌ها عبارتند از: مصریان، کوفیان، بصریان، مهاجرین و انصار از اصحاب، ناکثین(جریان‌های موقعیتی)، شیعیان اعتقادی، بنی‌هاشم و طبقه قرّاء(جریان‌های ایدئولوژیک). لازم به ذکر است طبق تعریف جریان‌های رفتاری، به سبب تعصبات خاصی که در صدر اسلام وجود داشته است، می‌توان تک‌تک این نیروهای اجتماعی را در زمره جریان‌های رفتاری نیز دانست. همچنین نوع اثرگذاری هر یک از این نیروهای اجتماعی در تأسیس حکومت امام علی(علیه السلام) و نوع مواجهه حضرت با هریک از آنان در این پژوهش ذکر گردیده است. داده‌‌های این پژوهش به صورت اسنادی گردآوری شده است و روش تحقیق در پایان­نامه حاضر، توصیفی- تحلیلی می‌باشد.

واژگان کلیدی: حکومت علوی، تأسیس حکومت علوی، بنیاد اجتماعی حکومت علوی.

العنوان: القوی الإجتماعیه المؤثره فی انشاء الحکومه العلویه

الاستاذ المشرف: الدکتور سید محمدرضا أحمدی طباطبایی

الاستاذ المساعد: الدکتور أصغر افتخاری

الباحث: سید مهدی موسوی نیا

الفرع الدراسی: الدراسات الإسلامیه و العلوم السیاسیه

الخلاصه:

القوى الإجتماعیه کواحده من القضایا الرئیسیه فی علم الإجتماع السیاسی تنبع من بعض الاختلافات أو ما یسمى بالفجوات الإجتماعیه التی أصبحت بشکل معمق فی المجتمع؛ فجوات مثل نوع الجنس أو العرق أو الأیدیولوجیه و … یمکن أن تشکل القوى الاجتماعیه و هذه القوى قادره على لعب دور فعال فیما یتعلق بالسلطه السیاسیه. أهمیه القوى الإجتماعیه من جهه و أهمیه تجربه عهد أمیرالمؤمنین الإمام علی (علیه السلام) کواحده من المصادر المحتجه بها فی التفکیر الإسلامی من جهه اُخری، دفع کاتب الاطروحه إلی أن یبدأ الدراسه المتعدده التخصصات حول علم الاجتماع السیاسی و تاریخ الإسلام. تجدر الإشاره إلى أنه وفقاً للدراسه الخلفیه  فی الحکومه أمیرالمؤمنین الإمام علی(ع)، کان هناک شعور بالفراغ خلال فتره إنشاء حکومته. السؤال الأکثر أهمیه و أساسیه لهذه الدراسه هو أن ما هی  القوى الإجتماعیه المؤثره و الفاعله فی قضیه تکوین و إنشاء الحکومه العلویه؟ أیضاً الفرضیه لهذه الدراسه هو أن الإمام فی مواجهه الجماعات والقوى الاجتماعیه المؤثره فی إنشاء الحکومه بذل قصاری جهده حتی تکون بیعتهم ذات جوانب عقلیه و لا تبتنی علی مجرد المشاعر و الأحاسیس. فی هذه الدراسه، بالإضافه إلی بحث أنواع الفجوات الإجتماعیه فی فتره ما بعد وفاه النبی (ص) حتى فتره إنشاء الحکومه أمیرالمؤمنین الإمام علی (علیه السلام) والتعبیر عن العلاقه بین هذه الفجوات معاً (الفجوات المتقاطعه، المضغوطه(الکثیفه)، المتوازیه) تَمَّ تحدید فجوه کفجوه أساسیه و مستوی نشاط کل من هذه الفجوات فی  ثلاث أبنیه- اجتماعیه، توعیه و سیاسیه-، تَمَّ تعبیر عن تشکیل القوى الإجتماعیه الناشئه عن هذه الفجوات و تأثیر کُلّ من هذه القوی الإجتماعیه. فانطلاقاً من هذه الرؤیه حول فتره إنشاء حکومه الإمام، وفقاً لثلاثه أنواع من فجوات- الموقفیه و السلوکیه و الأیدیولوجیه-  تَمَّ التعرف علی ثمانیه من القوی الإجتماعیه أسمائها هی: المصریون، الکوفیون، البصریون، المهاجرون و الانصار من الصحابه، الناکثون (التیارات الموقفیه)، الشیعه المعتقدون، بنو الهاشم و طبقات القراء (التیارات الایدیولوجیه). تجدر الإشاره إلی أنّه طبقاً لتعریف التیارات السلوکیه، بسبب بعض التحیزات الموجوده فی صدر الإسلام، یمکن أن یُعتبر کلّ واحده من هذه القوی الإجتماعیه من ضمن التیارات السلوکیه. أیضاً اُشیر إلی کیفیه تأثیر کلّ من هذه القوی الإجتماعیه علی إنشاء حکومه أمیرالمؤمنین الإمام علی(علیه السلام) و کیفیه مواجهه الإمام مع کلّ واحد منها فی هذه الدراسه. تَمَّ جمع المعلومات لهذه الدراسه بشکل اسنادی و منهج البحث فی هذه الاطروحه هو المنهج الوصفی- التحلیلی.

الکلمات الرئیسیه: الحکومه العلویه، إنشاء الحکومه العلویه، الأساس الإجتماعی للحکومه العلویه.

Abstract

Social forces seen as one of the subjects in political sociology are extracted from a number of differences called “social gaps” which can be found in deep layers of a society. The gaps included sexual gaps, ethnic gaps and the ones related to identity to name a few. The importance of social forces from one side and the importance of the experience of the era of Imam Ali (A)’s ruling in Islamic thoughts from another side have attracted the attention of the author of this study to conduct an interdisciplinary research on the relationship between political sociology and the history of Islam. Surveying the related literature with regard to

the era of Imam Ali (A), the author found a noticeable gap before Imam Ali (A) established His government. In other words, the present study aimed at finding the social forces that played critical roles in establishing the government of Imam Ali (A). Moreover, in the wake of the emergence of new groups and social forces at Imam’s era, the hypothesis of this study implied that He did His best in order for the forces to take the oath of allegiance or homage rationally and not emotionally. In this study, the author has studied different types of social rifts (i.e., situational, behavioral and ideological gaps) from the time when the demise of Prophet Muhammad (A) occurred until the era of the establishment of government of Imam Ali (A). According to the results of the study, eight social forces, (i.e., Egyptians, Kofis, Basries, Immigrants, Ansar, Nakisin, Shia believers, Banu Hashim and Gharaa class), were identified. The results also showed the effects of the mentioned social forces on the Alavi era when Imam Ali (A) ruled the Islamic Society.

Keywords: Alavi Government; the Establishment of the Alavi Government; Social Foundation of Alavi government.

IMAM SADIQ UNIVERSITY

FACULTY OF ISLAMIC STUDIES AND POLITICAL SCIENCE

A THESIS PRESENTATION FOR THE

DEGREE OF MASTER OF ART

IN POLITICAL SCIENCE(THOUGHT POLITICAL)

Effective Social Forces in Stablishment of Alavi Government

SUPERVAISER:

Dr. SEYED MOHAMMADREZA AHMADI TABATABAEI

Advisor:

Dr. ASGHAR EFTEKHARI

Student:

SEYED MAHDI MOUSAVINIA

September 2014

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

استادان راهنما و مشاور

,

دانشجو

سال نشر