پایان‌نامه:جابر بن یزید جعفی (حدود ۵۰ – ۱۲۸ ﻫ.ق): واکاوی شخصیت، جایگاه و تأثیر وی در علوم و معارف شیعه

رایگان

توضیحات

دانشکده­ی معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

پایان نامه‌­ی دوره‌­ی کارشناسی ارشد ناپیوسته­‌ی تاریخ تشیع

جابر بن یزید جعفی (حدود ۵۰ ۱۲۸ ﻫ.ق): واکاوی شخصیت، جایگاه و تأثیر وی در علوم و معارف شیعه

سعید طاوسی مسرور

استاد راهنما:

دکتر عباس احمدوند

اساتید مشاور:

دکتر صادق آئینه‌­وند

  حجه الاسلام والمسلمین دکتر محمد سعید مهدوی کنی

زمستان ۱۳۸۷

چکیده:

جابر بن یزید جعفی کوفی (حدود ۵۰ – ۱۲۸ﻫ.ق)، از اصحاب نامدار صادقین علیهما السلام و از عالمان برجسته­ی شیعه­ی امامیه در اوایل قرن دوم هجری است. عمده فعالیت­های علمی وی، در شاخه­های حدیث، فقه و تفسیر بود  و علاوه بر این­ها، توجه ویژه­ای به تاریخ اهل بیت علیهم السلام و کلام شیعی داشت.

این پژوهش به واکاوی شخصیت، جایگاه و تأثیر وی در علوم و معارف شیعه می­پردازد. از این رو در قدم اول، برای شناخت بهتر شخصیت جابر، ضمن آشنایی با خاندان جعفی، تأثیرات فضای کوفه (زادگاه و محل سکونت وی) بر شکل گیری شخصیت او مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه،اطلاعات اندکی در مورد سیر زندگی او ارائه شده که این ضعف از فقدان و یا کمبود منابع ناشی می­شود. در مقابل این کمبود، گنجینه­ی روایات پرشمار وی، منبعی بسیار مهم در شناخت عقاید و آرای اوست؛ هر چند نمی­توان تمام سنت منسوب به وی را معتبر دانست. به هر حال چنان که در این پژوهش نشان داده شده، او از شیعیان امامی بود و به آموزه­های کلامی ائمه اطهار علیهم السلام مانند وصایت و امامت امامانعلیهم السلام، تولی و تبری، علم امام (ع)، رجعت و مهدویت، اعتقادی راسخ داشت.

در میان شیعیان و اهل تسنن نظرات متنوعی در مورد شخصیت وی ابراز شده؛ اما شاید مهم­ترین مسأله در مورد او، اتهام غلو است. حال آن که او از این اتهام مبراست و شخصیت برجسته­ی وی به عنوان یک شیعه­ی  معتقد و وفادار به مکتب اهل بیت علیهم السلام، مورد سوء استفاده­ی غالیان قرار گرفته است. بخش پایانی این پژوهش نیز به حیات علمی – فرهنگی جابر جعفی و سهم وی در توسعه­ی علوم و معارف شیعی می­پردازد و مواردی چون مشایخ و شاگردان و آثار  منسوب به او را مورد توجه قرار می­دهد.

واژگان کلیدی:

جابر بن یزید جعفی، خاندان جعفی، کوفه، امام باقر (ع)، امام صادق (ع)، اهل بیت علیهم السلام، شیعه، امامیه، غلو، غالیان، اهل تسنن، حدیث، تفسیر، فقه، تاریخ، کلام، علم رجال 

عنوان البحث: جابر بن یزید الجعفی (ح ۵۰ – ۱۲۸ ﻫ.ق): تقییم شخصیته و تثمین تأثیره فی علوم الشیعه ومعارفها.

الباحث: سعید طاوسی مسرور

الاستاذ المشرف:الدکتور عباس احمدوند

الاستاذ المساعد الاول:الدکتور صادق آئینه­وند

الاستاذ المساعد الثانی:الد کتور محمد سعید مهدوی کنی

الفرع الدراسی: الدراسات الإسلامیه و

الخلاصه:

هو جابر بن یزید الجُعفی الکوفی (ح ۵۰ – ۱۲۸ ﻫ.ق)، من مشاهیر اصحاب الصادقین علیهما السلام، و من علماء الشیعه الإمامیه المبرزین الذین عاشوا فی اوائل القرن الثانی للهجره النبویه الشریفه. وقد انصب جل نشاطه العلمی فی میادین الحدیث و مجالات الفقه والتفسیر. کما اولی اهتماماً بالغاً بتاریخ أهل البیت علیهم السلام، والتعالیم الکلامیه للشیعه.

وقد قمنا فی هذه الدراسه بتقییم شخصیته وتثمین تأثیره فی علوم الشیعه ومعارفها. وللتعرف أکثر فأکثرعلی شخصیته الفذّه و کیفیه تکوینها، بادرنا فی البدء إلی تبیین تأثیر أجواء الکوفه (مسقط رأسه و موطنه) فی بلورتها، ثم عرّجنا لنتعرّف علیأسره الجُعفی ودورها فی کینونه شخصیته. أمّا عن سیرته وتطوّر حیاته، فلم نعثر علی معلومات کافیه تفی بالغرض لإلقاء الضوء علیها وإماطه اللثام عنها، وذلک لقله المصادر والمراجع أو لفقدان و ضیاع أغلبها. ورغم هذه الندره فی المصادر والمراجع عن حیاته وسیرته، إلّا أن وفره روایاته وکثرتها قد کانت معینا دفاقاً ومرجعا دقیقا للتعرف علی روافد عقائده ومنابع آرائه. ومع هذا إلّا أننا لا یمکننا أن نرکن وأن نعتد بکل تلک السیره المنسوبه إلیه. وعلی أیه حال، وکما بیّنا فی دراستنا هذه، فقد کان جابر الجعفی شیعیاً إمامیاً. وکانت له قدم راسخه واعتقاد ثابت بالتعالیم الکلامیه للائمه الاطهار علیهم السلام، مثل: وصایه الائمه علیهم السلام وامامتهم، والولاء والبراء، وعلم الإمام، والرجعه والمهدویه.

وقد تباینت آراء الشیعه والسنه حول شخصیه جابر الجعفی، وقد کانت أهمها مسأله اتهامه بالغلو، وهو براء من مثل هذه التهم. وقد اُلصقت به هذه التهمه بسبب استغلال الغلاه لشخصیته الفذه البارزه وذلک کشیعی راسخ العقیده ووفی کل الوفاء لمدرسه أهل البیت علیهم السلام.

وقد یشمل القسم الأخیر من هذه الدراسه إطلاله علی حیاته العلمیه والثقافیه ونصیبها فی نشر وترویج  علوم ومعارف الشیعه. کما ادلینا بدلونا فی الحدیث عن مشایخه وتلامذته وهکذا آثاره العلمیه المنسوبه إلیه.

المفردات الاساسیه:

جابر بن یزید الجعفی؛ أسره الجعفی؛ الکوفه؛ الإمام الباقر (ع)؛ الإمام الصادق (ع)؛ أهل البیت علیهم السلام؛ الشیعه؛ الإمامیه؛ الغلو؛ الغلاه؛ أهل السنه؛ الحدیث؛ التفسیر؛ الفقه؛ التاریخ؛ الکلام؛ علم الرجال.

Abstract

Djābir b. Yazīd Al-Dju‘fī Al-Kūfī (about 50-128 A.H) is a well-known companion of Imām Bākir and Imām Sādik (Peace be upon them), and he is one of  theoutstanding Shi’ite scholars in the early second century A.H. Most of his scholarly activities pertains to the fields of Hadīth (Tradition), Fikh (Jurisprudence), and Tafsīr (Exegesis of the Holy Kuran). Also, he shows special interest in the history of Ahl al- Bayt (Prophet’s Household) as well as in Shi’ite Kalām (Discussion of Theology).

This study has attempted to investigate his character, position and impact on Shi’ite studies and teachings. Thus, as a first step to know Djābir better the impact of Kūfa (his birthplace and residence) on the formation of his character has been studied along with gaining familiarity with the Dju‘fī household. Then, some information, has been provided about his biography. This is due to the scarcity of sources in this regard. In contrast, the abundance of the treasury of Hadīths narrated by him served as a significant source for learning about his beliefs and viewpoints, although all the Hadīths attributed to him cannot be verified. Nevertheless, as the results of this study indicate, he is a Dja‘farī Shi’ite Muslim, who strongly believed in the teachings of the infallible Imāms, concerning vice-prophethood and Imamate, Tawallī (associate with Imāms’ friends and followers) and Tabarrī (associate with their enemies), the extent of the knowledge of the Imāmas, Radj‘at (belief in return of some people to this world again including Jesus), and Mahdawīyat (belief in the reappearance of Imām Mahdī, the twelfth Imām). There have been diverse comments about his character among people from both Shi’ite and Sunni sectors. Perhaps, the most important question in this regard has been that of the accusation of Ghuluw (exaggeration over the status of Imāms). However, he is quite clear from this accusation, and his outstanding personality as a devoted Shi’ite, who was faithful to the school of Ahl al-Bayt (Peace be upon them) has been abused by the Ghālīs (exaggerators).The last part of this study deals with Djābir Al-Dju’fī’s scholarly and cultural life as well as with his role in the development of Shi’ite studies and teachings, in addition to cross-references to his contemporaries, students, and works.

Keywords:Djābir b. Yazīd Al-Dju‘fī; Dju‘fī family; Kūfa;Imām Bākir(P.B.U.H);Imām Sādik(P.B.U.H);Ahl al-Bayt (P.B.U.T); Shī‘a; Imāmīya; Ghuluw; Ghulāt (Extremists); Sunnīs; Hadīth;Tafsīr;Fikh;Tārīkh(History);Kalām; ‘Ilm al-Ridjāl(study of Hadīth narrators).

Djābir b. Yazīd Al-Dju‘fī (About 50 – ۱۲۸ A.H):

Re-explaining scholarly statues and his influence

in the Shi‘i studies

A thesis

Presented for the

Degree of Master of Art in

History (History of Shi’ism)

Faculty of Islamic Studies and Culture and Communication

Saeed Tavoosi Masroor

Supervisor:

Abbas Ahmadvand (PHD)

Advisors:

Sadiq A’inevand (PHD)

Mohammad Saeed Mahdavi Kani (PHD)

Winter 2009

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

, ,

دانشجو

سال نشر