دروس و منابع حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها

پایان‌نامه: طراحی الگوی بازار انتقال تسهیلات در بانکداری بدون ربا بر مبنای فقه امامیه

دانشگاه امام صادق (علیه­السلام)

دانشکده معارف اسلامی و مدیریت

پایان­نامه کارشناسی ارشد رشته معارف اسلامی و مدیریت

گرایش مدیریت مالی

طراحی الگوی بازار انتقال تسهیلات در بانکداری بدون ربا بر مبنای فقه امامیه

استاد راهنما :

حجت الإسلام والمسلمین دکتر غلامرضا مصباحی­ مقدم

استاد مشاور : دکتر محمد طالبی

دانشجو :

سید امیر حسین اعتصامی

شهریور ۱۳۹۳

چکیده

ریسک­های نقدینگی،اعتباری و ریسک نرخ بهره از مهمترین ریسک­های بانکداری هستند که در اثر افزایش تسهیلات موجود در ترازنامه، عدم تطابق سررسیدها و کاهش اعتباری تسهیلات رخ می­دهند. یکی از روش­های کاهش ریسک­های مذکور در بانکداری متعارف، انتقال وام به دیگر نهادها و سرمایه­گذاران است.به طور کلی سه روش برای انتقال وام در بانکداری متعارف شناسایی گردید؛ روش فروش وام به نهادهای حقوقی و یا حقیقی، تبدیل به اوراق بهادار سازی تسهیلات و انجام عملیات فاکتورینگ.

در فصل اول این پژوهش به تبیین مسئله و ضرورت آن، سؤالات پژوهش و پیشینه تحقیق اشاره گردید. در فصل دوم با روش کتابخانه­ای و تحلیلی – توصیفی به بررسی روش­های انتقال وام بانکی و بازار فروش وام و مزایای آن و همچنین مباحث مرتبط با آن پرداخته شد. در فصل سوم، ماهیت فقهی سپرده­های بانکی و تسهیلات در بانکداری بدون ربا بررسی شد؛ علاوه بر این مبانی فقهی که برای تحلیل، نیازمند آن می­باشیم مطرح گردید. در فصل چهارم با روش تحلیلی – استنباطی به تطبیق انواع روش­های فروش وام با قواعد شریعت پرداخته شد. برخی موارد مانند اذن دریافت کننده تسهیلات در فروش وام و وثیقه­های بانکی در مورد فروش وام مورد بررسی واقع شد. سپس سه الگوی وام سندیکایی، صکوک بانکی و عملیات فاکتورینک در بازار انتقال تسهیلات بانکی بدون­ربا تبیین شد. در فصل پنجم یافته های پژوهش ارائه گردید. بر اساس نتایج به دست آمده، فروش وام قابل بازگشت، با شرط فاسخ در بیع، ترکیب بیع و اختیار معامله فروش تبعی و شرط بازخرید در بیع قابل توجیه خواهد بود. در فروش غیر قابل بازگشت، فروش قطعی قرارداد بیع یا صلح جاری می­باشد. همچنین قرارداد مشارکتی در فروش تسهیلات بوسیله بیع مشروط یا اسقاط برخی حقوق در بیع و یا با عقد صلح مشروعیت می­یابد. در مدل بازار انتقال تسهیلات بانکی در بانکداری بدون­ربا، برای انتقال قراردادهای مشارکت محور، ساختار تسهیلات سندیکایی و برای تسهیلات اجاره به شرط تملیک و مرابحه، ساختار تبدیل به اوراق بهادارسازی در قالب صکوک و انتقال اسناد دریافتنی و خرید دین در قالب عملیات فاکتورینگ از مطلوبیت بالاتری برخوردار می­باشد. همچنین مدل اوراق اجاره به شرط تملیک رهنی و مرابحه رهنی به کسر و تضمین اوراق توسط بانی یا شخص ثالث و افزایش اعتبار ساختاری، راهکارهایی برای چالش نرخ سود اوراق و رتبه اعتباری آن است.

العنوان: تصمیم نمط سوق نقل القرض فی المصرفیّه غیر الربویه على أساس فقه الإمامیه

الباحث: سید أمیر حسین اعتصامی

الأستاذ المشرف: حجه الإسلام والمسلمین الدکتور غلامرضا مصباحی­مقدم

الأستاذ المساعد: الدکتور محمد طالبی

الفرع الدراسی: الدراسات الإسلامیه والإداره

الخلاصه

مخاطر السیوله والائتمان وأسعار الفائده هی من أهم مخاطر المصرفیه التی تحدث بسبب زیاده التسهیلات المصرفیّه فی المیزانیه العمومیه، وعدم انطباق الاستحقاقات وانخفاض الدرجه الائتمانیه للتسهیلات. ومن طرق انخفاض المخاطر المذکوره فی المصرفیه التقلیدیه، هو انتقال القرض إلی المنظمات الأخری وأیضا المستثمرین. بشکل عام تعرف ثلاثه طرق لانتقال القرض فی المصرفیّه التقلیدیه؛ منهج بیع القرض للمنظمات الحقوقیه أو الحقیقیه، توریق التسهیلات والتخصیم.

فی الفصل الأوّل من هذا البحث، أشرنا إلی المسأله الأساسیه للبحث وبیّنا ضرورتها وذکرنا أسئله البحث وخلفیه التحقیق. وفی الفصل الثانی تطرقنا إلی طرق انتقال القرض المصرفی وسوق بیع القرض وفوائدها والموضوعات المرتبطه بها عبر المنهج المکتبی وأیضا التحلیلی_التوصیفی. وفی الفصل الثالث بحثنا عن الماهیه الفقهیه  للإیداعات المصرفیّه والتسهیلات فی المصرفیه غیر الربویه؛ وإلی جانب ذلک، بحثنا فی المبانی الفقهیه التی نحتاج إلیها. فی الفصل الرابع حاولنا تطبیق أنواع المناهج لبیع القرض علی أساس المبادئ الشرعیه بالطریق التحلیلی _ الاستنباطی. وکذلک خضنا فی بعض الموارد مثل إذن مستلم التسهیلات فی بیع القرض والضمانات المصرفیّه المتعلقه ببیع القرض. ثمّ بیّنا ثلاثه مناهج مثل القرض الاتحادی والصکوک المصرفیّه والتخصیم فی سوق انتقال التسهیلات المصرفیه غیر الربویه. وفی الفصل الخامس أبرزنا نتائج البحث.

وفقاً لهذه النتائج، یمکن توجیه بیع القرض القابل للعوده مع الشرط الفاسخ فی البیع، ترکیب البیع وخیار البیع المضمّن (التبعی) وشرط البیع الثانی فی البیع. فی البیع الذی لیس قابلا للعوده أو البیع المقطوع، لا تخلو المعامله من حالتین، إما البیع أو الصلح. وأیضا یجوز عقد الشرکه فی بیع التسهیلات عبر البیع المشروط أو إسقاط بعض الحقوق فی البیع أو الصلح. فی نموذج سوق انتقال التسهیلات فی المصرفیه غیر الربویه، تناسب صیغه التسهیلات الإتحادیه لانتقال العقود المشارکیه،کما یحسن التوریق فی قالب الصکوک وانتقال الوثائق المستلمه وشراء القرض فی قالب التخصیم لتسهیلات الإجاره بشرط التملیک والمرابحه. وکذلک من طرق رفع الإشکال فی أسعار الفائده للأوراق والدرجه الائتمانیه فیها هو نموذج أوراق الإجاره بشرط التملیک الرهنیه والمرابحه الرهنیه مع الخصم وتضمین الأوراق من جانب المنشئ لها أو الشخص الثالث وارتفاع درجه الائتمان البنیوی.

 

الکلمات الأساسیه: انتقال التسهیلات المصرفیه، بیع القرض، القرض الاتحادی، الصکوک المصرفیّه، التخصیم، التسهیلات القابله للعوده، فقه الإمامیه.

Abstract:

Liquidity risk, credit risk and interest rate risk are the most important risks in banking system that occur because of increasing facilities in the balance sheet. One of the ways of reducing the mentioned risks is to transfer loans to other investors and institutions. All in all, three methods exist for transferring loan in conventional banks (i.e., Loan sale to Legal Institutions or individuals, Securitization of Facilities and Factoring Processes).

In the first chapter of this thesis, the explanation of problem and the necessity of it and the research questions was mentioned. In the second chapter, by using Materials Library and Analytical – Descriptive   Methods, we surveyed methods of transferring banking loan, market of loan sale, advantages of them and other related topics. In chapter three, legal nature of bank deposits and facilities in Non-Riba banking was investigated. In addition, the foundation of jurisprudence that may be necessary for analysis was mentioned. In chapter four, we used analytical method to analyze kinds of loan sale with principle of Sharia. Then three pattern of syndicated loan, securitization and factoring process in market of non- Riba transferring banking facilities were explained. The conclusions of this research were presented in chapter five. On the base of the results, sale of loan with recourse has justified by termination condition of sale, combination of sale and embedded put option or repurchase condition. In sale loan without recourse or assignment, loan sale is permissible on the sale or solh contracts. Also, participation loan sale is permissible on the conditional sale or disposal of sum rights or solh contracts. In the pattern of market of transferring facilities in non- Riba banking, structure of syndicated loan has more utility for participation contracts, also construction of sukuk has more utility for Murabaha and hire-purchase contracts. And factoring process is desirable for transferring of Receivable documents. Discounted hire-purchase mortgage securities and Discounted Murabahah mortgage securities, guaranteeing securities by originator or third party and upgrade structural credit are solutions for problem of interest rate and credit degree of these securities.

Keywords: Transferring Banking facilities, Loan sale, Syndicated loan, Banking sukuk, Factoring process, Facilities with recourse, Imamia jurisprudence.

Imam Sadiq University

Faculty of Islamic Studies and Management

Continuous M.A. Islamic Sudies and Financial management

Designing the pattern of the loan transferring market in Non-Riba banking Based on Imamia jurisprudence

Superviser:

Dr. Gholamreza Mesbahi Moghaddam

Advisor:

Dr. Mohammad Talebi

Student:

Seyyed Amir Hossein Etesami

September 2014