توضیحات

دانشکده معارف اسلامی و مدیریت

پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد رشته معارف اسلامی و مدیریت

گرایش مدیریت مالی

طراحی اوراق مالی اسلامی (صکوک) جهت تأمین مالی بخش وقف (بر مبنای فقه امامیه)

استاد راهنما: حجت الاسلام و المسلمین دکتر سیدعباس موسویان

استاد مشاور: دکتر غلامرضا گودرزی 

دانشجو:

محمدحسن حبیبی

د‌ی‌ماه ۱۳۹۱

چکیده

وقف از جمله مهم­ترین و مترقی­ترین سنت­های نظام اسلامی است که نخستین انگیزه­های واقفان برای مبادرت به وقف، نابودی فقر و محرومیت از جامعه مسلمین بوده است. نهاد وقف در گذر تاریخ با آسیب‌های جدی روبرو گردیده که منتج به عدم اثربخشی و کارائی موقوفات شده است. عمده‌ترین آسیب‌های بخش وقف عبارتند از: حاکمیت مدیریت سنتی بر موقوفات، عدم توانایی خیرین به انجام وقف فردی و نبود راهکارهایی جهت ایجاد موقوفات جمعی، عدم استفاده از دانش مالی و ابزارهای نوین تأمین مالی جهت افزایش بازدهی اقتصادی موقوفات.

با بررسی مبانی مدیریت موقوفات در اسلام از دیدگاه مالی که عمده ترین توجه آن بر حفظ عین موقوفه و بعد از آن افزایش درآمد حاصل از موقوفات می‌باشد. و با نقد فقهی ابزارهای نوین تأمین مالی موقوفات از قبیل: وقف پول، وقف سهام و اوراق وقفی؛ باتوجه به عدم صحت وقف پول طبق آرای اکثر فقهای شیعه به علت عدم بقای عین موقوفه حین انتفاع از آن؛ سه الگو جهت تأمین مالی بخش وقف بر اساس طراحی اوراق وقفی، به تفکیک موقوفات انتفاع (با استفاده از عقد صلح جهت تأمین مالی نیازهای غیرانتفاعی بخش وقف) و موقوفات منفعت (با استفاده از دو الگوی انتفاعی که اولی مبتنی بر عقد استصناع و اجاره به شرط تملیک جهت تامین مالی نیازهای انتفاعی دائم بخش وقف و دومی مبتنی بر عقد استصناع و تبدیل به سهام جهت تامین مالی نیازهای انتفاعی موقت بخش وقف می‌باشد) قابل طراحی است.

واژگان کلیدی: وقف، تأمین مالی وقف، ابزارهای مالی اسلامی، اوراق وقفی، عقد استصناع

العنوان: تصمیم الأوراق المالیه الإسلامیه (الصکوک) لتمویل قطاع الوقف، علی أساس فقه الإمامیه

الباحث: محمدحسن حبیبی

الأستاذ المشرف: الدکتور سیدعباس موسویان

الأستاذ المساعد: الدکتور غلامرضا کودرزی

الفرع الدراسی: الدراسات الإسلامیه و الإداره المالیه 

الخلاصه:

الوقف من أرقى وأهم السنن فی الإسلام، و أول دافع للواقفین هو إزاله الفقر عن المجتمع الإسلامی. واجه الوقف مشاکل عدیده طوال التاریخ حیث جعلت الموقوفات لاتستخدم بکفاءه و فعالیه. أهم مشاکل قطاع الوقف هو تحکم الإداره التقلیدیه فی الموقوفات، وعدم إمکانیه الوقف الفردی للواقفین، وعدم توفیر إمکانیه الوقف الجماعی، وعدم استخدام علم الإداره المالیه والأدوات المالیه الحدیثه فی زیاده عوده الموقوفات الاقتصادیه و فعالیتها.

عندما ندرس مبادئ إداره الموقوفات فی الإسلام من المنظر المالی التی ترکز على حفظ العین الموقوفه وزیاده الإیرادات منها. و عن طریق دراسه فقهیه لأدوات التمویل الحدیثه، منها وقف النقود ووقف الأسهم والأوراق المالیه للوقف وبما أن وقف النقود لایصح طبقا لرأی قاطبه علماء الشیعه بسبب عدم حفظ النقود بعینها عند الانتفاع بها، یمکن تصمیم ثلاثه نماذج لتمویل قطاع الوقف: (أ) موقوفات انتفاعیه (بعقد الصلح لتمویل غیرانتفاعی فی قطاع الوقف) و (ب) موقوفات المنفعه (باستخدام نموذجین انتفاعیین: الأول على أساس عقد الاستصناع والإجاره المنتهیه بالتملیک لتمویل حاجات قطاع الوقف الدائمه، والثانی على أساس عقد الاستصناع والتحویل إلى الأسهم لتمویل الحاجات المؤقته فی قطاع الوقف).

الکلمات الأساسیه: الوقف، تمویل الوقف، أدوات مالیه إسلامیه، الأوراق المالیه للوقف، عقد الاستصناع.

Abstract:

Endowment is among the most valuable Islamic traditions aiming at eradicating poverty and deprivations from Islamic societies. This institution has suffered serious damages in its history, leading to its ineffectiveness. Some of these are: Dominance of outmoded system of management, inability of individual contributors to carry out the task, and absence of sufficient methods for establishing collective endowment and finally not utilizing modern financial knowledge and tools for boosting economic efficiency of endowments.

By conducting a survey of Islamic endowment principles which focus on preserving the endowed item while attempting to increase its revenues, and by making jurisprudential criticism of modern financial tools, namely the endowment of money and stocks, and by noticing the fact that according to Shiite jurisprudential rejection of money to be endowed due to its value decrease, three models can be designed, based on bonds to fund the endowment (concluding peace with the financing needs of the private sector) endowment and interest (using the first two profit-making models based on fictitious contracts and leases).

Keywords: dedicated, dedicated finance, Islamic financial instruments, securities, endowment, marriage dummy

IMAM SADIQ UNIVERSITY

Thesis Presented For the Degree of Master of Art In Management Faculty Of Islamic Study And Management

Designing Islamic financial instruments (Sukuk) for financing waqf section (based on Imamiyyah Jurisprudence)

Supervisor: Seyed Abas Mousaviyan (PH.D)

Advisor: Gholamreza Goudarzi (PH.D)

Student:: Mohamad Hasan Habibi

January 2013

اطلاعات بیشتر

دانشگاه

دانشکده

مقطع

گرایش تحصیلی

استادان راهنما و مشاور

,

دانشجو

سال نشر