دروس و منابع حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها

پایان نامه:مبانی و اصول حقوق اداری از منظر قرآن کریم

دانشکده معارف اسلامی و حقوق

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته معارف اسلامی و حقوق

(گرایش عمومی)

مبانی و اصول حقوق اداری از منظر قرآن کریم

استاد راهنما:

دکترمحمد جواد جاوید

استاد مشاور:

دکتر سید محمد هادی راجی

دانشجو:

عمار امیری آرانی

تابستان۱۳۹۳

چکیده:

قرآن کریم به عنوان کتاب مسلمانان، در باب حقوق اداری و نظام اداری مطلوب و شایسته دارای اصول و معیار است. مبانی و اصول حقوق اداری در قرآن کریم مبتنی بر دو مبنای نظری و عملی است. از منظر قرآن، “کرامت” و “عدالت” به عنوان مبانی نظری و “اطاعت” و “أجر” به عنوان مبانی عملی حقوق اداری محسوب می شوند. هر کدام از این مبانی نیز دارای اصول و قواعدی است. بر مبنای کرامت، اصل حقوق پایه ای و رفاهی انسان، اصل تکریم ارباب رجوع و اصل معیارهای اسلامی در گزینش متصدیان پستهای حساس اداره در سازمانهای اداری دولت اسلامی حاکم است. عدالت به عنوان دیگر مبنای نظری حقوق اداری است که بر اساس آن اصل توأمان بودن “حق و تکلیف” اداره، اصل “وفای به عهد” اداره در استخدام کارمندان، قراردادهای اداری و سایر تعهدات خود، اصل “امانت” و “مسؤلیت” اداره، اصل “ممنوعیت رشوه و فساد” در اداره و اصل “تربیت کارمندان عدل گستر” در سازمانهای اداری دولت اسلامی، حاکم است.

بر مبنای «اطاعت» به عنوان یکی از مبانی عملی حقوق اداری، مقام مافوق در اداره دارای اوصاف ایجابی و سلبی است که قرآن آنها را برشمرده است. همچنین اطاعت از مافوق و مدیر تا حدی الزامی است که اوامر و فرمانها در چهار چوب شرع مقدس بوده و یا مخالف با دین اسلام نباشد. أجر و مزد به عنوان دیگر مبنای عملی حقوق اداری در قرآن بر استخدام و کار و فعالیت تاکید دارد. از منظر قرآن کار و فعّالیت مستخدمین دولت اسلامی باید همراه با توکل(دوراندیشی و امید) باشد و در خدمت به مردم نیت خیر و الهی داشته باشند. همچنین حقوق و دستمزد کارمندان و مستخدمین باید مطابق عرف و به شایستگی پرداخت شود.

کلید واژه‌ها: قرآن، حقوق اداری، مبانی، اصول، اطاعت، عدالت، کرامت، أجر

العنوان: أسس و مبادئ الحقوق الإداریه من منظور القرآن الکریم

الاستاذ المشرف: الدکتور محمد جواد جاوید

الاستاذ المساعد: الدکتور محمد هادی راجی

الباحث: عمّار أمیری آرانی

الفرع الدراسی: الدراسات الإسلامیه والحقوق العام

الخلاصه:

القرآن الکریم ککتاب إلهی و سماوی للمسلمین یشتمل علی المبادئ و المعاییر فی الحقوق الإداریه.

فالأسس و المبادئ للحقوق الإداریه فی القرآن مبنیه علی الأسس النظریه و العملیه. من وجهه نظر القرآن، تعتبر الکرامه و العداله کمبادئ نظریه و الإطاعه و الأجر کمبادئ عملیه للحقوق الإداریه. کل هذه المبادئ أیضاً لها أصول و أسس. فبناءٌ علی ذلک أساس مبدأ الکرامه یهیمن علی هذه الأصول لـإنتقاء المدراء للمناصب الإداریه الخطره فی المنظمات الإداریه التابعه للدوله الإسلامیّه فمبدأ حقوق الإنسان الأساسیه والرفاهیه، هو مبدأ تکریم الزبون و مبدأ المعاییر الإسلامیّه. تعتبر العداله کأساس نظری آخر للحقوق الإداریه الذی یبنی علیه مبدأ التکاتف بین الحق و الواجب للإداره و یسود هذه الدوائر الإسلامیّه مبدأ الوفاء بالوعد من قبل الإداره فی توظیف الموظفین و العقود الإداریه و التزاماتها الأخرى، مبدأ الأمانه و مسؤولیه الإداره، مبدأ تحریم الرشوه و الفساد فی الإداره و مبدأ تربیه الموظفین العدول فی المنظمات الإداریه التابعه للدوله الاسلامیّه.

بناء على “الطاعه” باعتبارها إحدی المبادئ العملیه للحقوق الإداریه، فالموظف الأعلی فی الإداره یحمل صفات ایجابیه و سلبیه ذکرها القرآن. أیضاً طاعه الموظف الأعلی و المدیر ضروریه مادامت الأوامر داخله فی إطار الشرع المقدس أولاً و لاتخالف الدین الإسلامی. الأجر کأساس عملی آخر للحقوق الإداریه فی القرآن یصر على التوظیف و العمل و النشاط. من وجهه نظر القرآن، یجب أن یکون عمل و نشاط موظفی الدّوله الإسلامیّه معتمداً علی التوکل و تکون نیتهم خدمه الناس خیراً و نیه إلهیه. أیضاً یجب أن یتمّ دفع الرواتب و الأجر للموظفین و المستخدمین طبقاً للعرف و بطریقه مناسبه.

المصطلحات الأساسیه: القرآن، الحقوق الإداریه، المبادئ، الأسس، الإطاعه، العداله، الکرامه، الأجر

Abstract:

The Holy Quran as the book of Muslims contains the principles and criteria on administrative law.

Basics and principles of administrative law in the Quran are based on both theoretical and practical bases. From the standpoint of the Quran, dignity and justice are considered theoretical bases and obedience and wage as practical bases of administrative law. All these principles have also principles and foundations. On the basis of dignity, the principle of basic and welfare rights of human, the principle of customer respect and principle of the Islamic criteria in selecting managers for sensitive positions of department of the administrative organizations of Islamic government is dominant. Justice is considered another theoretical basis for administrative law which is based upon it, the principle of togetherness between the right and duty of the department, the principle of department fulfilling the promise in hiring employees, administrative contracts and its other obligations, principle of trustworthiness and responsibility of department, principle of prohibition of bribery and corruption in the department and the principle of breeding equitable employees in the administrative organization of the Islamic governments is dominant.

Based on “obedience”, as one of the practical bases of administrative law, the superior in the department has positive and negative features mentioned by the Quran. Also obedience to the superior and manager is necessary to the extent that the orders are in the framework of Sharia or not contrary to the sacred religion of Islam. Wage as another practical basis for administrative law in the Quran insists on employment, work and activity. From the standpoint of the Quran, the work and activity of the Islamic government’s employees must be together with trust (tavakkol) and they should have good and divine intention in serving the people. Also salaries and wages for employees and servants must be paid according to customs, and in appropriate manners.

 Keywords: Quran, administrative law, principles, criterion, obedience, justice, dignity, wage

A Thesis Presented for the Degree of Master of Art in law

 (Public Law)

Basics and Principles of Administrative Law in Quran

Supervisor:

Dr.Mohammad javad javid

Advisor:

Seyyed mohammadhadi raji

Author:

Ammar amiri arani

September 2014