دروس و منابع حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها

پایان‌نامه: رویکردی اسلامی به قصدمندی در نظریه کنش متقابل نمادین: تحلیل متنی آیات و احادیث نیت در متون اسلامی

دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد رشته معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات

گرایش مطالعات سیاستگذاری

رویکردی اسلامی به قصدمندی در نظریه کنش متقابل نمادین: تحلیل متنی آیات و احادیث نیت در متون اسلامی

استاد راهنما

دکتر حسام الدین آشنا

استاد مشاور

دکتر محمد سعید مهدوی

دانشجو

محمد رضا باقریه

بهمن ۱۳۹۱

چکیده:

کنش‌گرایان با کنش خواندن فعل آدمی به جای رفتار تمایز ویژه‌ای میان انسان و حیوان قائل شدند. قصدمند بودن به عنوان یکی از مولفه‌های کنش همیشه مدنظر کنش‌گرایان بوده است. اما آیا می‌توان به این مولفه توسعه معنایی بخشید؟ در حقیقت نیت در ادبیات اسلامی را می‌توان نوعی قصدمندی خاص(الهی) دانست که در تمام کنش‌های انسان مومن حضور دارد.

از دیگر سو باید گفت که انسان مومن که در درون خود به دنبال کسب رضای الهی است و درصدد است تا تمام کنش‌هایش مطابق با خواست خداوند باشد این نیت و عزم و اراده درونی خود را از طریق اعمالی نمادین به منصه ظهور می‌رساند.

اگرچه می‌توان همه‌ی اعمال انسان مومن را به عنوان فعلی نمادین که نشان‌دهنده، بیانگر و در واقع نماد نیت درونی او، که همان قرب الهی از طریق عمل به دستورات اوست، قلمداد نمود اما همانطور که در این تحقیق با بررسی  افعال انسانی ظاهر شد می‌توان مفهوم شکر را در تحلیل عقلی و نقلی، جامع تمام کنش‌های انسان – مومن- دانست.

پس حال می‌توان گفت که «شکر» نه تنها در حقیقت نماد و نشانه‌ی معنای اخلاص است بلکه افزون بر آن، رفتار شاکرانه در معارف اسلامی به عنوان کنشی نمادین قلمداد می‌شود که تمام حوزه‌های زندگی اجتماعی و فردی انسان مومن را در می‌نوردد.

واژگان کلیدی: کنش، کنش متقابل نمادین، نیت، اخلاص، شکر.

العنوان: نظره إسلامیه إلی نظریه الفعل الرمزی المتبادل، التحلیل النصی للآیات والروایات فی موضوع النیه فی المصادر الإسلامیه

الأستاذ المشرف: الدکتور حسام الدین آشنا

الأستاذ المساعد: الدکتور محمدسعید مهدوی

الطالب: محمدرضا باقریه یزدی

الفرع الدراسی: الدراسات الإسلامیه والثقافه والإعلام

الخلاصه:

یعتبر الفاعلون عمل الإنسان فعلاً بدلاً من السلوک وبذلک یعتقدون بوجود تمایز خاص بین الإنسان والحیوان. ومن عناصر الفعل الذی کان موضع اهتمام الفاعلین، هو اعتماده علی النیه. لکن هل یمکن توسیع هذا العنصر من حیث المعنی؟ فی الحقیقه، یمکن اعتبار النیه فی الأدب الإسلامی نوع من الإراده الإلهیه التی توجد فی جمیع أعمال الإنسان المؤمن.

من جهه أخری یجب الإشاره إلی أنه یظهر الإنسان المؤمن الذی یبحث عن رضی الله فی باطنه ویحاول أن یتطابق کل أفعاله مع الإراده الإلهیه، نیته و إرادته الباطنیه عبر أعمال رمزیه.

ومع أنه یمکن اعتبار کل أعمال الإنسان المؤمن کفعل رمزی یمثل نیته الباطنیه وهی التقرب إلی الله عبر إطاعته، لکنه یمکن أیضاً اعتبار مفهوم الشکر فی التحالیل العقلیه والنقلیه جامعاً لجمیع أفعال المؤمن، کما تم ذکره ضمن دراسه الأفعال الإنسانیه.

لذلک، لیس الشکر رمزاً و علامه یخص الإخلاص فحسب، بل إضافه إلی ذلک، یعد السلوک الشاکر فی التعالیم الإسلامیه فعلاً رمزیاً یشمل جمیع شؤون الحیاه الإجتماعیه والشخصیه للإنسان المؤمن.

المفردات المفتاحیه: الفعل، الفعل الرمزی المتبادل، النیه، الإخلاص، الشکر

Abstract:

Doers consider the human’s act as an action instead of considering it a behavior; therefore they believe in the difference between the human being and the animal. Among the elements that they were concerned about is the human’s reliance on the will. But, could we widen the meaning of this element? In fact, we can consider the will in the Islamic literature a sort of the divine will that exists in every thing the believer does.

On the other hand, it is worth mentioning that the believer who seeks Allah’s consent and tries to conform all his deeds to the divine will shows his will and inner intention through symbolic deeds.

Although we can consider every thing the believer does as a symbolic act that represents his inner intention which is being close to Allah through abiding by His rules, the concept of thankfulness in mental and traditional analyses could concentrate all the believer’s deed, as it was mentioned in the study of the human deeds.

Therefore, thankfulness is not a symbol or a sign that is only related to faithfulness, but also that thankful behavior in Islamic teachings is considered a symbolic act that covers all the social and personal life affairs of the believer.

Keywords: Act,  Symbolic Interaaction, the Will, Faithfulness, Thankfulness

Imam Sadiq University

Faculty of Islamic Studies and Culture and Communication

Continuous M.A thesis in Islamic Studies and Culture and

Communication field(Policy making studies area)

An Islamic Approach To Symbolic Interaction Theory:

Textual Analysis of Intention(nyyah) Verses And Hadiths In Islamic Texts

Supervisor:

ph.D. Hesamodin Ashna

Adviser:

ph.D. Mohammad Saeed Mahdavi

Student:

 Mohammad Reza Bagheryeh Yazdi

january 2013